Milletnin Ğururı: Noman Çelebicihan (1885-1918)

Qırımtatar milleti her her bir milletin huququnu tanığan, tanıy ve tanıyacaqtır.

Milletnin Ğururı: Cafer Seydahmet (1889-1960)

Dünyada en acınılacaq milletler, öz facialarını unutqanlardır.

Milletnin Ğururı: İsmail Gaspıralı (1851-1914)

Halqnın inkişafında en esas vasta - tildir.

Milletnin Ğururı: Hasan Ayvazov (1978-1938)

Tilsiz, edebiyatsız, tarihsiz bir millet tasavvur olunamaz.

Milletnin Ğururı: Habibullah Odabaş (1881-1938)

Tilsiz bir millet - millet degildir!

Qırımtatar milliy köy adları (Trafik paneller projesi): Kerçekleşmek üzre


Proje lideri: Tahir Kerim
 Projeniñ qısqa añlatımı:

Büyük tarihiy, medeniy variyetine malik qırımtatar halqınıñ öz topraqlarına olğan haqqını tanımağa istemegen şovinistler ve bu meselesine loyal olaraq baqqan Ukrayna devlet memuriyetiniñ “Qırımtatarlar Qırımsız” kibi müstebit ğayesiniñ keñişlenmesine yol bergenini her kün sezile. Bular, nazik siyaseti vastasınen milletniñ diqqatını başqa tarafına yonetmek niyetien diniy, siyasiy, iqtisadiy qalabalıqlar meydanğa ketirmege tırışqanlarını da soñ zamanlarda peydalanğan şüpheli tariqatlar, halq liderlerine qarşı köterilgen isyanlar, sürgünlikten avdet olunğan etnik toplumlarınıñ mühim meseleleriniñ halâ çezilmegeninden añlaymız.

Qırımtatar Latin Elifbesiniñ menimseme medeniy yarıqlandıruv kursu (25 noyabr – 25 dekabr 2013)

 Proje lideri: Doç.Dr. Tahir Kerim
Destekçi: Kırım Dernekleri Federasyonu,
Kocaeli Kırım Tatarlar Dernegi

Qısqaca açıqlaması

1928, 1938 senelerinden itibaren Qırımda kirilce, latince harflerinen çıqarılğan devamlı neşirlerniñ
çoqusı öz seviyesinen evvelkisinden kommunistik sunniyligi, ahenksizligi ile belli ki, eñ esası Sovyet hükümetiniñ teklifini istep-istemeyip qabul etken altmıştan ziyade milletniñ elifbeleri ömürde milletlerara medeniy köpüri olmayıp, aksine qaramaqarşılığınen türkiy milletlerni biri-birinden hep uzaqlaştırdı. Böyleliknen, siyasiy qapqanğa tüşken türk qavmlerde oqumağa-yazmağa bilmegenlerniñ sayısı arttıqça, iqtisadiy-içtimaiy, siyasiy-medeniy durumları da fenalaştı. Anca Qırımnıñ medeniy-içtimaiy ömründe bu 1920-30-ncı senelerindeki Sovyet hükümetiniñ ğayeviy-siyasiy tazıyığı ve qırımtatar ziyalılarına nisbeten yapılğan teftişler, tevqif ve qatiller zamanı olaraq bellidir. Bu tazyıqnıñ qurbanı olğanlardan Veli, İbrahimof, Ahmet Özenbaşlı, Hamdi Giraybay, Halil Çapçaqçı,

“Millet Yüzü” Billboard projesi (muharebeden evvel icat etken qırımtatar medeniyet erbaplarınıñ milliy yüzü’ni tanıtma kampaniyası)

Proje lideri: Tahir Kerim
Destekçi: Kocaeli Kırım Tatarları Dernegi,
Kırım Dernekleri Federasyonu 
Projeniñ qısqa açıqlaması:
Çalışmanıñ mevzusı: muharebeden evvel icat etken qırımtatar medeniyet erbaplarınıñ ğayelerini Qırımda yaşağan milletler arasında yayratmaq, qırımtatar halqınıñ prestijini kötermek. Halq serbestligi, haq-huquq qoruv oğrunda devamlı mücadelesiniñ başında turğan sımalarnıñ milliy yüzü’ni tanıtmaqtır.

Bu sayesinde Aqmescit ve yarımadasınıñ diger şeherlerindeki “Billboard” ve “CityLit” paneller vastasınen İsmail Gaspralı, Noman Çelebicihan, Cafer Seydahmet, Hasan Ayvazov, Veli İbrahimov, Bekir Çobanzade, Osman Aqçoqraqlı, Umer İpçi, Seyit-Abdullah Özenbaşlı, Habibullah Odabaş ve diger körümli tarihiy şahslarınıñ fotoportretlerinen ve bularnıñ eski arap, latin hurufatlı ceryanlarda basqan eserlerinde rastkelingen abarelerinen cemiyetniñ diqqatını çekmek.

Billboard, CityLit tablosı üzerinde yerleşken malümatlar her kezge añlayışlı olsun diye qırımtatar ve rus tilinde nümayış etile.
Ayırıca projeni tamamlağan qısımlar olaraq bu kiril ve latin elifbeli “Millet Yüzü” adlı site (http://milletyuzu.blogspot.com) ve C. Dağcı adına müze salonunda (QMPÜ) “Cengiz Dağcı Minberi” kibi YouTube yayımlar meydanğa ketirildi.
Neticede, Qırımnı ziyaret etken müsafirler; yerli türk-müsülman ehalisi; gayriy milletler tamır halqınıñ milliy ziyalıları ile tanış olur. Bularnıñ ileriletken ğayeleriniñ haqlığını ve samimiyligini sistemli surette ögrenirken qabul etmege hazırlığını kösterir.
Proje üzerinde çalışmalar: Qırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi, qırımtatar ve türk edebiyatı bölüminde alıp barıla.

Detalli açıqlaması:
Qırımda ve umumen Ukrayna devletinde siyasiy sarsıntılar neticesinde yerli ehalisi arasında ğayeviy ayırımlar peydalandı. Baş idaresiniñ ukrayin ruhu ve añaneviy tüşüncesini Rusiye sahte ğayeler ile avuştırma siyaseti sayesinde qırımtatar halqınıñ da içtimaiy durumı qattı sınavlarğa oğratıldı. Milliy tele-radio yayımları sıqıştırmalar altında bulunıp esas maqsatlardan uzaqlaştı. 24 saat devamında seyircilerni qırımtatar tiline celp etmek, milliy tüşünceniñ şekillenmesine tesir etmek degil, hatta Milliy Meclis naşir efkârı “Avdet” gazetasınıñ bergen haberlerine köre, ATR-de qırımtatarca yayımlardan yalıñız üç fayizini qaldırmağa mecbur oldu. Bu probleması ile öz vaqtında İdil-Ural tatarları da rastkelindi. 
Bahs ettigimiz meselesine doktorlıq Tezisi bile hazırlanğanını Prof. R. Zakirovnıñ “XX asırda tatarlarnıñ etnik ve medeniy menmenliginiñ şekillenmesi” çalışmasından bilemiz (2007). Teessüf ki, buña beñzegen çoq örnekler ve deliller ketirmek mümkün. Ukraynada müsülmanlarnıñ yaşağan merkezi sayılğan Qırımnı alsaq, bu yerde sahte imanını darqatqan çeşitli tariqatlarını da qayd etmeli. Ancaq, böyleliknen, devamlı zorbalıqlarğa baqmadan şuurını savurmağan qırımtatar halqı şüpheli diniy yuvalar içine kömülir, biribirini tanımaz, milliy avtoritetlerinden, ğayelerinden başını çevirir. Bu vaqıtta ise qırımtatarlarnıñ mezarlıqları, yañı yasalğan evleri, ibadet müessiseleri vandallarınıñ qoluna tüşerek harabelerğe, viranelerge çevrile. Aksi hallarda, milliy medeniy küçlerimiz Ukrayna devletiniñ qırımtatar halqına olğan lâqaydsızlığına, sahte dinciler ve rus siyasetine aldanğan ğayriy qırımtatar fırqalar darbelerine dayanmağa mecbur. Bu kibi havflı durumı altında bulunğan qırımlılarnıñ her bir sınfın, her bir cemiyet azasın milliy yüzüni unutmaması, milliy maqsadından adaşmaması, tilimizni coymaması içün bunu ayrı-ayrı hatırlatmaq, añlatmaq kerek. Kreativ usulları vastasıyle Qırımlı müsülman cemiyette ğayıp olayatqan milliy degerliklerini, ğayeviy dürüstligini, menmenligini qaytarmalı. İşte bu metodlarından ― eski qırımtatar medeniyet, siyaset, edebiyat erbaplarınıñ doktrinalarını, çalışmalarını zemaneviy Media, internet, reklam yonetimli “Billboard” ve “Citylit” vastasınen ehalisine tanıtmaqtır. “Billboard” ve “Citylit” tablolarında milliy qahramanlarımıznıñ fotoları, olarnıñ ölüm-doğum tarihleri ve hem demokratikli özel sloganları yerleştirilip seyircileriniñ zehininde büyük tesir bıraqır diye eminmiz. Baba-dedeleriniñ faaliyetleri, milliy keçmişi ile az tanış olğanlarnıñ tarihiy araştırma işlerine haves doğurır.Ve qırımtatar tili ve edebiyatını menimsegen mektep, üniversitet talebelerine küçlü teşviq kösterir.  
Proje planı:
1. Qırımnıñ paytahtı Aqmescit şehrinde yerleşken Billboard, CityLit’lar tablosında İ. Gaspralı, N. Çelebicihan, C. Seydahmet, H. Ayvazov, V. İbrahimov, H. Badaninskiy, S. Özenbaşlı, U. İpçi, B. Çobanzade, O. Aqçoqraqlı, Ş. Bektöre, M. Nuzhet, M. Niyaziy, C. Kermençikli kibi qırımtatar medeniyet, edebiyat, siyasiyet erbaplarınıñ sımalarını yerleştirip yerli ehalisine tanıtmaq.
2.   Mezkür şahslarnıñ eski arap ve latin hurufatlı, yani oquyıcılarınıñ keniş dairesine tanış olmağan ceryanlarda basqan edebiy, siyasiy, iqtisadiy eserler ve nutqu metinlerini tahlil eterek, zemaneviy içtimaiy qatlamlarına tesir etecek demokratik sloganlarını qırımtatar ve rus tilde nümayış etmek. Qırımtatar halqınıñ açıqlığını, milletseverligini açıqlamaq.
3.  Sloganlarınıñ nümüneleri: “Tirileri yaşatqan ölülerdir”, “Yaşasın Qırım, yaşasın Qırımnı yaşatqan Qırımlılar” (N. Çelebicihan), “Yaşasun Milleti yaşatacaq milletimiz!”, “Qırım qırımlılarındır!”, “Qırımtatar her milletniñ haqqını tanır, her miletke hürmet eter”, “Qırımda tatarın bütün diniy, milliy ve medeniy işleri tatarın elindedir” (H. Ayvazov), “Hiç bir qudret ile bölünmez bir milletmiz, hiç bir qudret ile parçalanmaz muqaddes Qırımımızdır”, “Müslümannıñ eñ büyük felâketi kendisiniñ bile kendisine dost olamamasıdır” (C. Seydahmet), Я никогда не буду сочуствовать чему-либо другому, что так или иначе будет расшатывать идею национализма (İ. Gaspralı) ve ilh. 

Qırımın merkezi olğan Aqmescit şehrinde qırımtatar aydınları Billboard vastasıyle tanıtıldı. Bazı foto örnekleri








  












“Lafazanlar” cemiyeti (eglenceli milliy-medeniy yarıqlandıruv video projesi)


Proje lideriTahir Nureddinoğlu Kerim

 Projeniñ qısqaca açıqlaması:
Proje milliy qırımtatar anekdotlarını (komik fikralarını) ustalıqnen icra etken kişilerini bir yerde toplamaq; bu kibi icadiy körüşüvlerini videoğa çekmek ve internette yayımlayaraq qırımtatar tili, ürf-adetleri ve kültürüniñ presitijini kötermek ğayesini nümayış ete.
Zemaneviy genç qırımtatar oquyıcısınıñ meraqlarını araştırırken, onuñ çeşitli malümatnı tam olaraq hem şu añde elde etmek istegenini ve yazılı menbaalar yanında fotoreportaj, karikatür, audio, video’ğa çoq meyil bergenine qanaat olduq. Bu yerde qayd etmeli ki, video yayımları yazı (misal olaraq diaspora içün kiril elifbesi), ve hatta lehçe hisarlarını sile ve türlü malümatlarnıñ güzel menimsemesi içün yañı imkânlar doğura.

Культурно-просветительская миссия крымскотатарской периодической печати в Крыму (конец XIX − первая половина XX вв.)

Tahir Kerim

Сегодня продолжая работу предшественников над систематизацией довоенных архивных материалов, отображающих специфику крымскотатарского народно-освободительского движения, мы приходим к выводу, что национальная периодическая печать довоенного и военного (1883 − 1944) времени является не только хронологическим вестником или развлекательным источником, но и главной составляющей формирования мусульманской этнопедагогической мысли в Крыму.

Cenkten evel qırımtatar edebiyatı tarihini ögrenüv meselelerinden biri — biobibliografik materiallarnı ögrenüvdir (Cemil Kermençikliniñ misalinde)


Tahir Kerim

Soñ vaqıtta edebiyatşınas alimler, tarihçiler arasında qırımtatar edebiyatı ve medeniyetiniñ tarihiy evrimine nisbeten umumiy meraq bağı arttı. İ. Gasprinskiyniñ medeniyet ve maarif sahasındaki faaliyeti devirine, Qırımnıñ inqilâbiy ve inqilâptan soñ devirlerinde qırımtatar medeniyeti erbaplarına ayrıca üstünlik berile. Cenkten evel devirine ait olğan ğayet nadir matbuat materialları, arhiv işleri, qırımtatar edebiyatı ve medeniyeti erbaplarınıñ şahsiy fondlarında bulunğan qıymetli elyazmalar hem de zemaneviy ilmiy tedqiqatlar esasında malümatnameler, biobibliografik köstergiçler, sözlükler, entsiklopediyalar tertip etile.

Qırımda eski qırımtatar devriy matbuatnıñ medeniy yarıqlandıruv missiyası (1883 – 1944)

Dr. Doç. Tahir Nureddinoğlu Kerim

Özet
Seleflerimizniñ halq-azatlıq mücadelesini aks ettirgen arşiv malümatlarını bir sistemge ketirmek arzusınen başlağan işlerini devamlayaraq, muharebe ve evvelki milliy matbuatnıñ sırf haber, eglendirme bir menbaası degil. Daha fazla, bunuñ Qırımda müsülman ilim-fen fikriniñ şekillenmesine esas qoyğanına qanamız. Zira, mahalliy yayınlar oquycınıñ arzu, ihtiyaclartemelden ögrenir. Cemiyetin olsun içtimaiyet, siyasiyet ve olsun iqtisadiyet, medeniyetten bihaberligininiñ ögüni almaqçün çağrılğan him mevzularğa toqunır. Bu münevverler ve mutaassip dinciler arasındaki mefküreviy qavğalar; aileviy münasebetler; türkiy halqlarnıñ lehçe, hat-yazı cihetten yaqınlaşması (yoqsa, biribirinden uzaqlaşması); milliy tahsilniñ her kez içün lâyıqlığıdır.
Anahtar sözleri: qırımtatar neşirciligi, maarif, missiya