Qırımtatar Latin Elifbesiniñ menimseme medeniy yarıqlandıruv kursu (25 noyabr – 25 dekabr 2013)

 Proje lideri: Doç.Dr. Tahir Kerim
Destekçi: Kırım Dernekleri Federasyonu,
Kocaeli Kırım Tatarlar Dernegi

Qısqaca açıqlaması

1928, 1938 senelerinden itibaren Qırımda kirilce, latince harflerinen çıqarılğan devamlı neşirlerniñ
çoqusı öz seviyesinen evvelkisinden kommunistik sunniyligi, ahenksizligi ile belli ki, eñ esası Sovyet hükümetiniñ teklifini istep-istemeyip qabul etken altmıştan ziyade milletniñ elifbeleri ömürde milletlerara medeniy köpüri olmayıp, aksine qaramaqarşılığınen türkiy milletlerni biri-birinden hep uzaqlaştırdı. Böyleliknen, siyasiy qapqanğa tüşken türk qavmlerde oqumağa-yazmağa bilmegenlerniñ sayısı arttıqça, iqtisadiy-içtimaiy, siyasiy-medeniy durumları da fenalaştı. Anca Qırımnıñ medeniy-içtimaiy ömründe bu 1920-30-ncı senelerindeki Sovyet hükümetiniñ ğayeviy-siyasiy tazıyığı ve qırımtatar ziyalılarına nisbeten yapılğan teftişler, tevqif ve qatiller zamanı olaraq bellidir. Bu tazyıqnıñ qurbanı olğanlardan Veli, İbrahimof, Ahmet Özenbaşlı, Hamdi Giraybay, Halil Çapçaqçı,
Hüseyin Turupçı, Seyit Hattatov, Cafer Ğafar, Osman Aqçoqraqlı kibi medeniyet erbaplarıdır.
Velhasıl, bugün II. Cihan Muharebesinden evvel qırımtatar milliy neşirleriniñ belli bir qısmı arap, latin hurufatına bazanğanı neticesinde kiril elifbesi esasında terbiyelengen nesiller öz tamırlarından mahrum olayatqanlarını duymayıp qaldı. Milliy-medeniy ketişatnıñ hususiyetlerini ilk qaynaqlarından ögrenmege arzu etken zemaneviy araştırıcısı içün bu eski yazılar qara hisar misalinde körüne. Bu sayesinde daha qoşmaq kerek ki, olsun Qırımtatar ve Türk edebiyatı fakültesi, olsun diger milliyleştirilgen halqara teşkilâtları kendisiniñ sağlam inkişafını tek latin elifbesinde körmege başladılar.
Bugün halqnıñ medeniy uyanuv dalğası qırımtatar diasporasınıñ maneviy destegiyle hep qaviyleşirken, biribiri ile qoñuşulacaq, tüşünülecek, iş tutacaq yekâne platformasına muhtacını duyar. Ve kendisiniñ ana-vatanına sahip olduğunı isbatlayacaq haqiqiy evraqlarını, faktlarını, kerçeklerini vatan hainleriniñ elinden keri almaq ister. Işte bu platformu da Türkçe Latin Elifbesidir. Bunu çoqtan beri añlağan ve milliy haqlarını qoruv mücadelesine tüşken qahramanlarımız Hasan Ayvazov, Habibullah Odabaş, Abdullah Lâtifzade, Bekir Çobanzade, İ. Lemanoflar 1926’da Bakıda Umum Şuralar Ittifaqınıñ Birinci Türkoloji Qurultayında yapqan sunumlarından da bellidir. Soñ zamanlarda bu oğurda qalqışan ayrı milliy teşkilâtlarınıñ, yani misal olaraq, bu Qırımda Meclis tarafından ilk açılğan birinci Qurultayında kün tertibine qoyulğan latin elifbesi planı halâ daha resmiy olaraq ömrüne keçemedi.
Ayrıca KİPÜ’niñ Qırımtatar Tili bölümi tarafından bir qaç yıldan beri bu mevzuda teşkil etilgen konferanslar, neşir etilgen leyhalar birde bir neticesini ketirmedi. Bunuñ sebebi hem devletniñ nazik siyasetinde ve hem de kişilerniñ ruslaşqan zehininden dolayıdır. Anca orijinal klassik qırımtatar dersliklerini, kitaplarını, gazetalarını, mecmualarını körmegen, körse bile oqumağa bilmegen hocalar, talebeler kendisiniñ rus ve hatta Hristiyan dünyabaqışlarınen, davranışlarınen, fikirlerinen yaşağanından haberi yoq. Eñ qorqunçlısı şunda ki, bugün talebeleri içün neşir etilgen “Qırımtatar tili” derslikleri büsbütün rus şeması, gramerine uyğunlaştırılıp neşretile. Yani rusçanıñ tehlükeli tesiri nesillerimizni ta beşiginden bozğanını duymağa başlaymız.
Sovyet hükümetiniñ özü qalmasa da, eseri hep milliy zehinimizni zeher ile mahv ete, öldüre. Latin yazısıle neşir etilgen kitaplarımız varolsa da kirilce qaidelerine esaslanır.
Böyleliknen, Qırımtatar ve türk filolojisi fakültesiniñ telabeleri içün bir ay devamında “Latince hurufatını menimsev kursu” projesi böyle neticelerge erişmesini közde tutar:
1.      Talebelerge milliy kütüphane ve devlet arşivlerinde saqlanğan eski qırımtatar yazılı menbaalar ile tanıtmaq.
2.      Latin yazısınıñ tarihini ve Türk dünyasında tutqan mühim yerini añlatmaq.
3.      Latin hurufatıyle, yani Türk asılı esasında tüşünmekni, oqumaqnı, yazmaqnı ögretmek.
4.      Latince yazılarınıñ İslâm dininden ayırmağanını, aksine yaqınlaştırğanı köstermek (latin hurufatını, qırımtatar tilini red etken dincileri varsa).

Projeniñ teşkili:

1.      Oquv derslerini akademisyen latinci kişileri arasında taqsimi:
o        Beş ilim adamı (Prof. Dr. İsmail Kerim, Doç. Dr. Leniyara Selim, Doç. Dr. Nariman Seytyağya, Doç. Dr. Tahir Kerim, Doç. Dr. Emine Ganiyeva).
o        Her bir proje iştirak etecek hocasına qonu boyunca 2 ameliy ders berile
o        Umummen 10 (on) ders
2.      Talebeler ve musafirler içün audio-video materialları taqdimi:
o        1926 senesi Bakuda ötkerilgen Birinci Türkoloji Qurultayı’nıñ videosı nümayış etilecek
o        Mevzusı eyi menimsemesi içün slaydlar nümayış etilip, Qırımda cenkten evvel teşkil etilgen “Yeni Elifba” komitesiniñ vekilleri, olarnıñ ömür tarihleri ve kredoları analiz etilecek.
3.      Kursunıñ başarılı olması içün talebeleriniñ eline ayrıca malzemeler berilecek:
o        Talebelerge malümatnı qayd etmek içün defterler, qalemler berilecek.

0 коммент.: