Milletnin Ğururı: Noman Çelebicihan (1885-1918)

Qırımtatar milleti her her bir milletin huququnu tanığan, tanıy ve tanıyacaqtır.

Milletnin Ğururı: Cafer Seydahmet (1889-1960)

Dünyada en acınılacaq milletler, öz facialarını unutqanlardır.

Milletnin Ğururı: İsmail Gaspıralı (1851-1914)

Halqnın inkişafında en esas vasta - tildir.

Milletnin Ğururı: Hasan Ayvazov (1978-1938)

Tilsiz, edebiyatsız, tarihsiz bir millet tasavvur olunamaz.

Milletnin Ğururı: Habibullah Odabaş (1881-1938)

Tilsiz bir millet - millet degildir!

17 сентябрь. Хаким миллетлер ве къарарлар…

Дж. Сейдамет.

Русие тарихте яшамадыгъы дакъикъаларда сарсылыюр… эр кунь дегиль, эр саат биле Русие тарихине енъи матемлер, аджы фелякетлер къайд идиюр…
Учь сенелик муаребенинъ энъ зияде джеэннемий алевлерини юксельттиги Русие ве буюк туфаннынъ къара думанлары арасында кунь куньден чаресизлешиюр. Худутларда енъи агъыр фелякетлер яшаттыкъча тышта дегиль, ичерюде биле укюметин акимиете онынъ бутюн фелякетлерден селямете чыкъаджагъына олан иман эксилиюр, онынъ истикъбалинден умют кесилиюр! Бу умютсизлик зияделешдикче затен кунь куньден артан масрафларле къыйметини гъайып иден «пара»мыз бир дередже даа къолайлыкъле, тезликле учь-дёрт капикке догъру тюшююр. Ве бунынъ нетиджеси оларакъ тыш мемлекетлерле олан икътисадий мунасебатымыз тамамыле кесильдиги киби, ичте де маллар комюлиюр. Базарлардаки эрзакъ бухраны да артыкъча артыюр…
Аят-ы икътисадиеси анджакъ къурумыш олю искелетине бензеен Русиенинъ аят-ы сиясиеси ондан да зайыф, ондан да умютсиз… Генч ве урь Русие бутюн фелякетлерин худудын зайыфлыгъындан догъдыгъы, ордунынъ аджизиле юксельдигини анълады ве бутюн варлыгъыле оны къавий сюнгюли, сарсылмаз азимли япмая чалышты…
Русиенинъ энъ виджданлы, энъ акъикъий эвлятлары аскерий джанлы сёзлериле, топракълары оперек, джесаретлендирдилер лякин бутюн о гъайретлер, о федакярлыкълар асырлардан бери тюшюнильмемиш, азырланылмамыш Русиейи джанландырамады… Ордунынъ сагълыгъындан зияде хасталыгъы о дередже артты ки, Русиенинъ энъ къавий истихкамларына малик олып «Икинджи Верден» намыле анъылан Рига биле кимсенинъ умют итмедиги къадар къолайлыкъле душман элине кечти… Шималь худудымызын бу энъ къавий нокътасыны мудафаа идемемеклигимиз сиясий мухафильде енъи бир «къара хабери» де джанландырмая башлады ки, о да немсе сюнгюсининъ эгильмееджегине инанан Исвечин де Русиее къаршы чыкъмасы ихтималыдыр.
Эр кунь бир парча даа Русие укюметле арасы ачылан Финляндиянынъ да бу меселейи насыл къаршылаяджагъыны бильмем шубе идилирми?
Русиенинъ Балтыкъ севахилинден махрумиети къоркъусыны джанландыран бу хабер Русиейи дювель-и муаззама дереджесинден сукъут иттиреджек нетиджелер догъураджакътыр.
Кооператив съездинде министр Прокоповичин итираф Петрограддаки министрлерин исе текзип иттиклери «Русие эсабына сульх»ы джанландыраджакътыр… Чюнки биз о дереджейи булурсакъ, акъикъий сиясет принципи иле арекет иден Ингильтере бизден ич бир файда бекленильмедигине иман иттиги дакъикъада, шубе ёкъ ки, о да бизим мукъавелелеримизи кягыт сепетине атаджакътыр…

4 сентябрь

                                                          Дж. Сейдамет.

Джихан Муаребесини догъуран себеп: философлары, мукътеситлери, профессорларыле анджакъ, санат ве тиджаретле яшая биледжеклерине иман иден алманларын буюк фаалиет ве гъайретле яшаттыкълары юксек теракъкъийи, джихан базарларында биринджи дереджеде ихраджатта булунмаларыны къабул идемеен девлетлерин эр ерде кендилерине эльвиришли шартларле имае усулы яшатмакъ истемелеринден башкъа бир шей дегильдир.
Яхутта кунь куньден юксельдикче юксельмее, сусаян немсе сермаедарлыгъы сербестий тиджаретий яшатаракъ, эр ерде кенди медениетини, кенди сермаесини, кенди юксеклигини яшатмакъчюн миллионларле инсанле бугунь богъазлашыюр!
Тарих-и бешериетте феодализм заманында аят-ы икътисадиеде «миллет» саадети, миллет сермаеси арттырылмакъ арзусындан зияде бир феодалын, бир деребейнинъ къазанчы тюшюнильмесинден бир чокъ чекишмелер яшанылды, бир чокъ къурбанлар вирильди.
Бугуньде аят-ы икътисадиеде бир мемлекетин сермаедарларынынъ, капиталистлерининъ къазанчы, бир мемлекетин байлыгъы тюшюнильдигинден ве табий суретте Даниянынъ эр кошесининъ истидады олан джеэтте истихсалыны арттыраракъ, бири-бирилерине ярдымле араларында бир «аэнк» яшатамадыкъларындан, инсанлыкъ йине де тарихине кенди саадетини къураджакъ йигит эвлятларынынъ къанларыле матемли саифелер языюр.
Иште «аджеба, неден дженк олуюр, насыл къувет ики тараф иттифакъларыны бирлешти-ререк, бири-бири къаршысында бу къадар мерхаметсизликле ерден, коктен, денъизлер дибинден уджум иттириюр?..» суалининъ бу ачыкъ ве къатий джевабы дипломатлар гизледикче социалистлер акъикъий инсанлыкъ фелякетиле агълаян виджданлар ачмая, анълатмая чалышмалыдырлар…
Инсанлыкъ буны анъладыкъча социалистлере якълашаджакъ, онлары иш башына кетиреджек ве анджакъ бу саеде де онынъ «саадет-и бешер!» эмели джанландырылып олунаджакътыр.
Алмания ичюн Америка, Ингильтере, Япония мухатаралы ракъиплер иселер де, Русие эписинден де буюк телюкели бир къомшу иди.

3 сентябрь

Дж. Сейдамет. 

1870ден итибарен Джихан Муаребесине къадар алман санайы ве тиджарети кунь куньден текямюлинде юкселиюр ве Загорскийнинъ «Барыштан сонъ дженк» эсерининъ 52нджи саифесинде дедиги киби, Аврупа базарларында дегиль, бутюн джихан тиджарети рекъабетинде биринджи дереджейи ишгъаль идиюр.
1896 сенеси Алмания императорлыгъынынъ 25 сенелик байрамы мунасебетиле Алмания шевкетининъ буюк хадимлеринден олан Вильгельм нуткъунда «Алмания императорлыгъы джихана укюм сюрен девлетлерден, дювель-и муаззамеден олды… Юз бинълердже алманлар дюньянынъ эр нокътасында яшаюр Алмания малий, Алмания ильмий ве алманлардаки ише сыджакълыкъ окьянуслары кечти», диерек о да Алмания санайи ве тиджаретнинъ джихан базарларында сайгъылы мевкъийи алдугъыны тасдыкъ ве алеме илян итти.
Алманларынъ джихан санайы ве тиджаретиндеки мевкъилерини, онда ойнадыкъларыроль эрини не къадар юксельтдиклерини ачыкъ оларакъ анълаябильмек ичюн бираз да санайы ве тиджарет истатистикасы теткъикъ идильмелидир. Алмания пек къыса бир заманда (1890дан 1917) бугунь мемлекетин санайына буюк тесирлери олан, санайы кочюрен комюр, демир, чугун ве саире ихраджатында биринджи дереджее чыкъты.
1890да Алмания 89,291 тон комюр чыкъарыркен 1911де 234,521 чыкъармая муваффакъ олды. Ингильтере 184,529 тонна чыкъарыркен 276,255 чыкъара бильди.
Алманияда чугун 3,608 чыкъарылыркен 17,853 тонна чыкъарылды, Ингильтереде исе 8,031 чыкъарылыркен 10,033 чыкъарыла билинди.
Демир Алманияда 380 икен 14,56я чыкъарылды. Ингильтереде исе 5,30дан 7,88 тонная чыкъарылып олунды.
Демир ихраджатында йигирми йыл эвеллиси Ингильтере дюньяда биринджи дереджеде икен шимди Алмания Ингильтереден ики кере зияде чыкъарыюр.
Санайы теракъкъи итмейиндже бу хам эшьянынъ чыкъарылмасы да зияделешеме-еджегинден бунларын чыкъарылмасындаки теракъкъи бизе Алмания санайындаки юксельмек дереджесини косьтерир.
Бу юксельме Алманиянынъ «джихан тиджарети»нде ихраджатыны арттырдыгъы киби, бунынъле артан Алмания сермаесини де эр ерде зияделештирди.
Бу ихраджатын зияделешмеси алманларын тиджарет флотларны да акъыллары шашыр-таджакъ дереджеде арттырды.
1870де 147 адед икен 1910да 11 кере артты. Ве 1950е чыкъты ве ташыдыкъ-лары эшья исе, 8109 тоннадан 20349 тонная чыкъты. Тиджарет флотунынъ 1007де кетирдиги тиджарет 350 миллиона чыкъты.
Алманиянынъ миллий келири 1895тен 1907е къадар 42 мильярд марка чыкъты.
Буюк алман профессорларындан Гессе:
«Бизим яшая бильмемиз ве кечинмемиз ичюн ихраджатта булунмамыз лязим ве бунъа муваффакъ олмакъчюн да идхалаты арттырмалыйыз» диюр ве Алмания сиясети бундан сонъ бильхасса тиджарет-и хариджие ве ондан арттыкъча артан сермаейи ерлештирмек меселесиле огърашмая башлады.

2 сентябрь. Къатиет!

Дж. Сейдамет

Бугуннинъ фелякетлери арасында укюмете эр шейден зияде олан шей анджакъ «къатиет»тир… Укюмет буюк далгъалар арасында чалкъанан Русиенинъ думанында не къадар сарсылмаз бир ираде яшатырса, анджакъ о къадар тезликле бу къоркъулы телюкейи шерефле комебилир.
Петроградтан келен хаберлер мааттеэссюф, бизе бу хусуста шубелер серпиюр укюмет урриети, халкъ джумхуриети эмеллерини балталамакъ макъсадыле мейдана чыкъан Корнилов ве тарафдарларыны бутюн манасыле къаттылыкъле махкеме-и аскериее теслим иттиги алда онлары мейдана чыкъаран, онлары истедиклери тезликле сюреклеен къуветлери ляйыкъ олдыкълары дереджеде сувукълыкъле, къаттылыкъле титретмеюр, бильакис онлары йине де мусамаха иле къаршылаюр, йине онларын «буюк»лерине незаретлер авале итмее разы олуюр. Алты айлыкъ урриетнинъ кечирдиги фелякетлер, къоркъулар къаршысында урриетперверлерин ве укюметин ачтыгъы «бирлик» байрагъы алтына сагъларын ве онлара эр замандан зияде шимди якълашан кадетлерин не къадар темизликле топландыкълары бутюн ачыкълыгъыле корюнди, анълашылды… Бугунь кадетлер ве сагълам Корнилов сюнгюсиле урриети юрегинден парчаламая къалкъышырларкен, Русие урриетини телюкеден къуртаран ве укюмети иш башында тутан ве онынъ екяне акъикъий мухафызы олан аскерлер, ишчилер, койлюлер Шурасыны дагъытмакъ истерлеркен, насыл олуюр да йине де укюмет башында онлар булундырылмакъ истенилиюр! Неден бутюн Русие халкъ джумхуриети дедиги ве эр сайлавда оны диен фыркъаларле арекет иттиги алда йине де укюмет онъа душман олан кадетлерин иштен чыкъ-маларына бу къадар эмиет вириюр?! Ёкъса аля дженки узата бильмекчюн буржувазия сермаесининъ ярдымымы лязим?
Бугунь онларынъ ордуйы худутлардан зияде Петрограда догърултмалары ве биринджи сёзде аскерлер, ишчилер Шурасынынъ дагъытылмасыны тилемелери, аджеба, онларын артыкъ кими душман таныдыкъларыны ве анги дженке эмиет вирдиклерини бутюн ачыкълыгъыле мейдана къоймадымы? урь матбуат укюметин бу къатиеттен узакъ арекетине къаршы сеслерини юксельтмее башларды.
«Енъи аят» кадетлер «Корнилов тарафында» нам макъалесинде бу мунасебетле шу сатырлары языюр:
«Артыкъ бутюн гизли арекетлерин устю ачылды… Урь орду ве миллет артыкъ ачыкътан ачыгъа кенъиш урриетин буюк душманлары олып ватан хаинлери тарафына кечен кадетлерле идаре олунмая разы олмаз» «Дела народа» «Халкъ иши» нам (социалист-революционер) газета да диюр:
«Енъи укюмет-и эркянынынъ кимлерден муреккеп оладжагъыныве енъи кабиненин не киби бир маиет арз идеджегини сёйлемеден эвель биз, ачыкъ ве къатий оларакъ шу сёзлери сёйлемейи кендимизе бордж билиюрыз: ватаннынъ ве инкъиляпнынъ мудафаасы, Корнилов исьяны киби арекетлерин бир даа текрар итмемеси, урриет ве инкъилябын […] ве инкъилябын ваад иттиги исляхат-ы ичтимаиенинъ мейдана кетирильмеси ичюн мемлекет башында булунан эр анги укюметин анджакъ демократия сынфына истинат итмеси ве бу сынфын хаиз олдыгъы тюкенмез къуветтен истифаде иде бильмекичюн онъа эмниет ве итимат телкъин итмеси лязимдир. Бу принцип, бугунь кечирмекте олдыгъымыз куньлерде бизим ичюн бир бедахет-и сиясие дие танылмалыдыр. Мевкъи икътидаре кечеджек эр анги бир укюмет шает мемлекетин бир даа бу киби сарсынтылар кечирмемесини, «учредительное собрание»е къадар мемлекети сагълам ве эмин бир ёлдан юрютмейи ве малындаки къувве-и иптида-ие ве иджадиенинъ бир земин фаалиете тёкюльмесини арзу идиюрса, бу бедахет-и сиясиеден метанетле ич бир дакъикъа айрылмамалыдыр».

31 августос


Аджеба, насыл буюк къувет ве буюк макъсат инсанлыкъ тарихине бу къадар къанлы саифелер къоштырыюр?
Аджеба, насыл темелли зорлукъ миллионларле генч йигитлерин омюрлерини, эмеллерини ачылмадан солдурыюр ве миллионлардже аиленинъ къальплерини эбедий матемлерле эзиюр?
Бу суаллерин джевабыны бизе макъсатларыны гизлемейи муваффакъиетлери таныян дипломатлар вирмедилер… Учь сенеден бери матбуатта къопардыкълары буюк гурюльтилерле миллионлардже фикири тюшюндирен, сарсан буюк дипломатларын дженк, барышыкъ ве саир муим меселелер акъкъындаки беянатларындан тамамыле бири-бирини яланджы чыкъармая, эфкяр-и умумие огюнде кендилерини къуртармая чалышмакъ макъсадынен башкъа бир эмель яшамаюр.
Инсан димагъларыны парчалаян, медениет букетлерини, шиир ве санат инджеликлерини джеэннемий алевлериле инсанлыкътан узакълара савуран ильк агъыр топ куллеси патлатылдыгъы дакъикъадан бери эр дипломат тарихин танымадыгъы, инсанларын фикирлеринден дегиль, хаялларындан биле кечирмедиклери дереджедеки бу буюк джинаети ким тарих-и бешериетте яшатмакъ истеюр, оны гизлемее чалышыюр… Хебберехийлер, Брианлар, Холвеглер эр тарафта фикирлеринде исрар идиюр ве эр тарафта чыкъарылан ресмий беяз, сары, ешиль китаплардан ич бириси де инсанлыкъ тарихине инсанлар ал къанына ишленилен матем саифелерининъ неден яшатылды-гъыны ве кимлерин оны яшатмая къалкъыштыкъларыны изах итмеюрлар…
Аджеба, неден дженк олуюр, насыл къувет ики тараф иттифакъларыны бирлештиререк, бири-бири къаршысында бу къадар мерхаметсизликле ерден, коктен, денъизлер дибинден уджум иттириюр?

29 августос. Урриет телюкеде!


Иште бир джумлеге бутюн о мубеджджель эмелин якъынларыны тюшюндириюр ве бутюн урриетпервер виджданлары сарсыюр, эзиюр!
Петроградда каба-ы урриет олан аскерлер, ишчилер, койлюлер Шурасы сабахлара къадар Русиенинъ урриетин огърадыгъы буюк телюкейи ве онынъ насыл муваффакъиетле кечириледжегини сабахлара къадар тюшюндилер.
Шура иле къол къола киден Русиедеки урриетперверлер къуветине истинат иден укюмет-ы мувакъата да айны суретте о огърунда ольмее ант иттиги урриетин къальбине узатылан сюнгюйи насыл къыраджагъыны тюшюнерек сабахлады!
27 февральден бери кадетлер ве сагъ фыркъалар укюмет-и мувакъатанынъ буюк рус урриетини шерефлендирен базы мукъаддес акълары танымасыны ве яшатмая къалкъышмасыны бир тюрлю чекемедилер… эр арекетлериле укюмет-и мува-къатайы сарсмая, урриетперверлери зайыфлатмая, демократияйы больмее, аскерлери шурадан ве бутюн демократиядан айырмая укюмете миллет-лери инджиттиререк, онлары укюмете къаршы чыкъараракъ бир къат даа мешгъалесини арттырмая чалыштылар…
Бутюн бу низамле бир макъсады яшатмакъ арзусыле укюмете ве Шурая къаршы япылан уджумлар бир тарафтан кунь куньден арттырылыркен, дигер тарафтан да буржувазия, адий кадетлер ордусыйы сарсмая чалыштылар…
Ве аскери кенди фикири, кенди виджданы олмаян бир къокъла алында кёрмек истеен забитлери, забитлерин буюк бир къысмыны кенди тарафдарлары иттилер… Иште бу сагълар этрафында бирлешен къара къувете даянаракъ, генерал Корнилов рус урриетини Русие демократиясыны кенди чызмаларыле таптамая къалкъышты ве укюметтен кендисининъ Русиеде «хаким-и мутлакъ» олмасыны ве кенди арзусыле истедиги адамлардан муреккеп бир укюмети иш башына кетире бильмеси акъны истеди…
Бунъа шубесиз, ич бир акъикъий урриетпервер-и видждан разы оламазды… Бу ишчилер акъкъынынъ буржуйлере, койлюлер акъкъынынъ помещиклере, аскерлер урриетининъ забитлере, къадынлар акъкъынынъ эрлере, миллетлер акъкъынынъ «Русие русларындыр!» диерек къаба хакимиет сесиле башкъа миллетлери богъмакъ исте-енлере таптатылмасындан башкъа бир шей димек дегильди!
Бу Русие тарихинде «ираде-и миллиейи» иш башына кетирмемек бу «учредительный собрание»йи коммек ве бу суретле Русие урриетини ялдызлаян мубеджджель акъларын тарланылмасы дегиль, комюльмесиди… Генерал Корнилов этрафында корьдиги буюк къувете даянаракъ, государственный Дума салонларында сонъ заманларында сеслерини юксельтен кадетлере сагъ фыркъалар сиясийлерине базанаракъ, укюметин ве Шуранынъ ред идеджеклерини бильдиги тилегини укюметтен истеди… О урриети энъ буюк урриетперверлере кенди эллериле богъдырмакъ, оны кенди къарарларыле комдюрмек истеди…
Эльбетте, оны бу буюк адымында джесаретлендирен къувет кучюк дегильдир, лякин миллионларле ишчи, миллионларле аскер, миллионларле койлю, миллионларле башкъа миллетлер юз бинълерле урриет огърунда омюрлерини чюрютмиш зиялы генчлер бугунь тамамыле сыджакълыкъле бутюн сарсылмаз бир иманле «каба-ы урриет»лери этрафында аскерлер, ишчилер, койлюлер Шурасы этрафында топланыюр ве «урриет телюкеде!» джумлеси къаршысында уйкъусыз, ашсыз сабахлары селямлаюр… Аджеба, буюк Русие урриетини ольдюрмек истеен сагъларле къарартмакъ истеен кадетлер эмеллери олан «Михаил»лери Русие тахтын кетиререк, бутюн укъукъ-ы бешер ве миллетлер акъларыны таптаябиледжеклерми? Аджеба, бугуне къадар къавий тешкилятларыле эр ерде сиайсий, ичтимаий меселелер къаршысында бир къувет оларакъ чыкъабилен эр сайлавда, эр медений дженкте кадетлери бугуне къадар енерек, эзерек шерефини, къуветини арттыран Русие урриетперверлери, социалистлери буюк дженкте, атта къанлы биле олса, мевкъилерини терк идерек, душманнынъ сонъ теджрибесинден къачаракъ, кенди мукъаддес кабелеринде адий сагълар ве кадетлер заммлерини, путларыны онларын програмларыны астырырлармы? Эллинджи номеролы «Миллет»те 27 августос баш макъаледе бугунь ачылан, дюн бекленилен бу буюк дженк акъкъында шу сатырлары язмыштым:

Эвкъаф идареси тарафындан «Миллет» газетасы идареханесине


«Миллет» газетасынынъ 9нджы номеросында дердж идилен бир мектюпте[1] мектюп саиби кеченлерде вефат иден мудеррис ходжа Мемет эфенди Яхья Челебиогълунынъ вефатындан сонъра Симферополь уездиндеки Тавдаир медресесине аит вакъуф мульклеринъ не олдыкъларыны суаль итмектедир. Бу мунасебетле Къырым Эвкъаф идареси шу ашагъыдаки сатырлары «Миллет» газетасына дердж олунмасыны риджа идиюр.
Къырым идаре-и руханиеси июнь 25 тарихиле 2905 номеро алтында Эвкъаф идаресине ёлладыгъы варакъа- ы махсусада июнь бир тарихинде Тавдаир медресеси мудеррис ходжа Мемет эфенди Яхья Челебиогълунынъ вефат итмиш олдыгъыны Эвкъаф идаресине хабер вирмиш иди. Июнь 27 тарихинде Эвкъаф идареси Тавдаир медресесине аит бутюн эмляки догърудан догъруя кенди незарети алтына алмая къарар виререк, йине мезкюр тарихте вакъуф-ы эмляки истиджар итмиш олан кимселере бирер илим ве хабер ёлламакъ суретиле кендилерини кейфиеттен хабердар итмиш ве айны заманда иджяре хусусында музакератта булунмакъ ичюн кендилерининъ Эвкъаф идаресине кельмелерини теклиф итмиш иди. Бекзаде ханым Ширинскаянынъ вакъуфларынынъ мутевеллиси дахи ве кейфиеттен хабердар идилерек, Тавдаир муддерисининъ вефаты джевининден  сонъ куне къадар медресе вакъуфларынынъ кендисине кетирдиги варидатын тамамыле Эвкъаф идаресине теслими теклиф идильмиштир.

Дж. Сейдамет. 


[1] «Миллет»нинъ 9-нджы номеросында Тавдаир медресесине багъышланып басылгъан хабернинъ мундериджесини нумайыш этемиз: «Тавдаир медресеси. Пек чокъ сенелерден бери бинъ десятинадан зияде топрагъы идаре идуп келен къарт мудеррис ходжа Ахмет эфендининъ вефат иттиги бир бучукъ ай олды. Махкеме-и Шерие бу вакъыта къадар эсап  вирмемиш мезкюр медреседен эсап соруп, медресенинъ талийини аль иттими аджеба? Ёкъса медресенинъ вакъуфлары асабалыкъ тарикъыле идаре олунып китеджекми?» (Тавда-ир медресеси (мааллий хаберлер) // Миллет. — 1917. — № 9. — Июль 6). — Терт. эт.

Атылан сиясий адымлар!..


Узун, агъыр йыллардан бери Русие тарихине укюм иден, Русие мукъаддератыны сюреклеен адий къуветин, о «къамчы султанаты» унваныны къазанан эски чарлар укюметининъ миллионларле масрафле, юз бинълерле хафиелериле, жандармаларыле битмез, тюкенмез хапсханелериле, эр саифе башындаки цензорларыле тарихте быракътыгъы къара излере дикъкъатле бакъылса, онынъ эр шейден эвель «хакъ» душманы олдыгъы корюлир. Эски идаренинъ буюклерининъ юксекликлери: яптыкълары акъсызлыкълар, залымлар дереджесиле ольчельдиги киби, буюк сиясийлерининъ дехалары да миллий, сиясий, мукъаддес эмеллери джанландыраджакъ акълардан русиелилери узакълатабильмелери дереджесиле такъдир олуныюрды.
Ялынъыз эски сиясийлер, идаре мемурлары, жандармалар дегиль, атта Кассо[1] заманынынъ профессорларынынъ дередже-и ильмиелери биле эр шейин юксеклигинде яшаян ильмий къара макъсатлара алет идебильмелериле танылыюрды.
Рус укюмети Русие тарихинден «акъ»къы сюреркен, Русиедеки темиз виджданлар ики буюк макъсат, ики мукъаддес эмель этрафында топлаюрдылар…
Биринджиси, бугунь Русиенинъ рус сиясий омюрине тесиридебильмесини теминичюн укъукъий, сиясий ве икътисадий омюрини хайырлы эсаслы ёла къоя бильмек ичюн эр русиелининъ акъкъа малик олмасы.
Икинджиси исе, эр кунь бир парча даа бинълердже къара къанлы ёлларле варлыкълары комюльмек, медениетлери солдурылмакъ, эмеллерининъ хаяллары биле силинмек, тарихлары мезар ташларына кочюрильмек, иззет нефислери, шерефлери хорландыкъча хорланылмакъ истенилен рустан башкъа миллетлерин къавушмакъ истедиклери «миллий акълар»…
Иште 27 февралье къадар Русие тарихинде быракъылан къанлы излер, лекели саифелер бир тарафтан да сиясий, миллий акъларын кунь куньден тапталмасына даянамаянларынъ исьянларындан, дигер тарафтан не тарихи, не де омюри тюшюнильмеерек, бутюн къуветиле о ики буюк эмели Русиеде яшатмамая чалышан адий укюметинъ къаршы турмасындан илери келиюрды…
Романовлар тахты девирильдиги куньден бери эр кунь, эр саат Русие тарихи о эски укюметин мукъаддес сиясий ве миллий акълары къаршыладыгъы ёлдан узакълашыюр.
Эвеллери «тилимиз, динимиз, адетимиз, тарихимиз» диен поляклар, финляндиялылар, ехудилер… шенъ виджданларындан юкселен мукъаддес сеслер къуршунлар, къылычлар, къамчыларле къаршыланыюркен, о эмеллер къанле толу къабирлерде богъулыркен, дигер тарафтан да сиясий урриет, икътисадий азатлыкъ диен фыркъаларын програмларынынъ яшаттыкълары урь виджданлар бузлу кефинлерле орьтюлиркен, бугунь укюмет тарафындан атылан сиясий адымларле о эмеллер джанланыюр. Артыкъ о мукъаддес акълары тапан дживанлар севиниюр, артыкъ эр миллет, эр тарих умютлениюр.

Миллете


«Миллет» бугунь миллетинъ акъикъий саадетини мудафаа идебильмек макъсадыле сиясет дюньясына чыкъыюр!
Аджеба миллет, миллете кунь куньден къабаран, къызышан асабий фуртуналы Русие сиясий омюрининъ беяз копюклери устюнден кечиледжек бир «акъ ёл» чизе биледжекми?
Аджеба, къаранлыкъта къалдырылмыш миллете миллет бу кучь, бу агъыр дакъикъаларда нурлу къудсий макъсатларынынъ, эмеллерининъ нурлу шулелерини яйдыра биледжекми?
Аджеба миллет, татар матбуатынынъ буюк бабасынынъ ачтыгъы лекесиз ве шерефли ёлунда темизликле, юксекликле адыны ишлеркен кендисини юреклерининъ бутюн сыджакълыгъыле къаршылаян не къадар къардашларыле бу буюк ве сарп кечитли ёлда ёлдаш олабиледжекми?
Аджеба бу къатий, бу мерхаметсиз, бу тикенли аятта чырпынаджакъ «Миллет»ин тарихтен иссеси не оладжакъ?
Эй, миллетин къадери къаршысында титреен фикирлер! Бутюн виджданымле тилеюрым ки, сизден эр биринъизни аятынъызын эр дакъикъасында эр шейден эвель шу суаль тюшюндирсин, онынъ джевабы сарссын, онынъ ренклери кульдюрсин, онынъ матемлери агълатсын.
Эй, миллет аятында из быракъаджакъ къалемлер!
Улулыкъ огюнде рухумын бутюн нияз ве тазарруларыле тилерим ки, заваллыгъыле тарихи огюнде умютленен миллетин саадетине, келеджегине, тарихин тилегине, нурлулыгъына аит сатырларынъызы ишлеркен анги намда, анги саифеде олурса олсун, анджакъ миллет, анджакъ тарих къайгъысыле титремезсенъиз, о анде къырылынъыз ве эбедиен изсизлиге комюлинъиз.
Я Рабби!
Аджеба, миллетин келеджеги къаршысында титреен ве татар тарихининъ тулуйыны мужделеен, аллыгъы селямлаян виджданлар не вакъыт, не вакъыт аятта месут бир миллетин тири, парлакъ нурларыле джанланмыш, танылмыш, сайылмыш тарихини севинчли козьяшларыле селямлаяджакълар…

Дж. Сейдамет. 

Къырым муфтисининъ нуткъу


Миллет![1]
Бизлер шанлы эдждадымызын харабелери ичиндейиз. О, эдждат ки, мерд иди, адиль иди, юксек иди. Эвет, буюк эдждадымызын мукъаддес абиделери арасындайыз. «Дирилери яшатан олюлердир», олюлерин асарыдыр. Бизлер ольмиш деделеримизин шанле, шерефле къазандыкълары сервет-и миллиейи хюсн-и истимале къарар вирдик. Бунынъ ичюн де миллий татар музеханеси ачмая тешеббюс иттик.
Бу миллий асар-ы атикъа муэссесесине бир мева олмакъ узере де энъ мукъаддес бир кяшанемиз олан Хансарайы запт иттик… Биз эдждадымызын шанле, шевкетле этрафта быракътыгъы не къадар асар варса, эписини топлаюп орая къоймая къарар вирдик.
Санаткярларымыз санайы нефиселерини, хаттатларымыз нефис языларыны, рессамларымыз терсим иттиклери индже ве нефис левхаларыны, накъашаларымыз накъышларыны насыл орада, о миллий ве мухтешем кяшанеде ачылан музеханее такъдим идиюрларса, алимлеримиз эски китапларыны, эрбаб-ы санаатымыз эллеринде булунан татарын мамулят-и атикъасыны сиясийлеримиз дахи шанлы эдждадымыздан къалан Тимурленглеринъ, Дженгизлеринъ муэссесе-и сиясиелерини орая къоюрлар. Эвет, сиясийлеримизин догъурдыгъы Къурултайы да онынъ ичинде булундырмая къарар вирдик (алгъышлар). Бир заманларда джиханнынъ эр тарафында: къараларда, денъизлерде шанле, шевкетле ве адалетле саебан олып да бир бучукъ асырдан бери махкюм ве махбус бир алда булунан миллий кок байрагъымызы да онынъ узеринде дикмее ант иттик! (Сюрюкли ве араретли алгъышлар).
Аджеба, биз неден эр шейден мукъаддем миллий татар музеханесини ачмая бу къадар аджеле иттик?
Чюнки ватанымызын ихъясына мустаит олдыгъымызы косьтермек ичюн иптида миллий варлыгъымызы косьтереджек не къадар асар-ы медение ве миллиее малик булундыгъымызы исбат итмек ве бу сервет-и миллиеден истифаде эйлемек лязим иди. Бунынъ ичюн эдебияттан, санайы нефиседен башламакъ керек иди. Чюнки миллий варлыкънынъ эсасы анджакъ шиир, санат ве эдебияттыр. Иште биз миллий варлыгъымызы косьтермек, шанлы бир тарихе, миллий бир медениете, парлакъ бир аньанете малик олдыгъымызы эр кесе косьтермек ичюн шиир намына, санат ве санаат намына, эдебият ве илим намына не къадар асар-ы миллиемиз варса, эписини о миллий музеханеде топлаюп инзар-ы умумиее такъдим итмек истедик.
Миллетлерин медениетте илерилемеси ичюн дёрт мердивенден кечмеси лязимдир ки, бунлар да эдебият ве илим, тиджарет ве санаат ве сиясеттир. Миллетлер, анджакъ бу дёрт унсурле яшаябилирлер. Бунлардан ич бирисини дигерине такъдим идемез, идерсе гъайр-и табий олур. Гъайр-и табий олан бир шей исе пайдар оламаз, яшаямаз. Иште, биз бу гъайр-и табийликтен къуртулмакъ ичюн шанлы эдждадымыз эдебият, хюсн, шиир, бедий, санат ве тиджарет намына не къадар асар быракъмыш исе, онларын эписини топламая ве эписини (элиле Хансарайны косьтеререк) шу мукъаддес кяшанее, шу мухтешем сарая къоймая къарар вирдик… (алгъышлар).

Bu güller, bu çiçekler Qırımda yaşayan milletler...

Qırım yarımadasında türlü renklerde bir çoq zarif güller, şeb-boylar, zanbaqlar, lâleler vardır, ve bu lâtif ruh-nevaz ve çiçeklerin episiniñ kendilerine mahsus bir güzelligi, özlerine mahsus lâtif qoquları var. Bu güller, bu çiçekler Qırımda yaşayan milletler: tatar, rus, ermeni, yehudi, rum, nemse ve başqalarıdır. Qurultayın maqsadı — bunları bir yerde toplayup, episinden bir güzel ve nefis büket yapmaqtır.

N. Çelebicihan

Къырым ярымадасында тюрлю ренклерде бир чокъ зариф гуллер, шеб-бойлар, занбакълар, лялелер вардыр, ве бу лятиф рух-неваз ве чичеклерин эписининъ кендилерине махсус бир гузеллиги, озьлерине махсус лятиф къокъулары вар. Бу гуллер, бу чичеклер Къырымда яшаян миллетлер: татар, рус, эрмени, ехуди, рум, немсе ве башкъаларыдыр. Къурултайын макъсады — бунлары бир ерде топлаюп, эписинден бир гузель ве нефис букет япмакътыр.

Н. Челебиджихан


Milletlerin medeniyette ilerilemesi içün dört merdivenden keçmesi lâzimdir

Milletlerin medeniyette ilerilemesi içün dört merdivenden keçmesi lâzimdir ki, bunlar da edebiyat ve ilim, ticaret ve sanaat ve siyasettir. Milletler, ancaq bu dört unsurle yaşayabilirler. Bunlardan iç birisini digerine taqdim idemez, iderse ğayr-i tabiy olur. Ğayr-i tabiy olan bir şey ise paydar olamaz, yaşayamaz. İşte, biz bu ğayr-i tabiylikten qurtulmaq içün şanlı ecdadımız edebiyat, hüsn, şiir, bediy, sanat ve ticaret namına ne qadar asar bıraqmış ise, onların episini toplamaya ve hepsini (elile Hansaraynı köstererek) şu muqaddes kâşaneye, şu mühteşem saraya qoymaya qarar virdik…

N. Çelebicihan

Миллетлерин медениетте илерилемеси ичюн дёрт мердивенден кечмеси лязимдир ки, бунлар да эдебият ве илим, тиджарет ве санаат ве сиясеттир. Миллетлер, анджакъ бу дёрт унсурле яшаябилирлер. Бунлардан ич бирисини дигерине такъдим идемез, идерсе гъайр-и табий олур. Гъайр-и табий олан бир шей исе пайдар оламаз, яшаямаз. Иште, биз бу гъайр-и табийликтен къуртулмакъ ичюн шанлы эдждадымыз эдебият, хюсн, шиир, бедий, санат ве тиджарет намына не къадар асар быракъмыш исе, онларын эписини топламая ве эписини (элиле Хансарайны косьтеререк) шу мукъаддес кяшанее, шу мухтешем сарая къоймая къарар вирдик…


Н. Челебиджихан

Дирилери яшатан олюлердир

Бизлер шанлы эдждадымызын харабелери ичиндейиз. О, эдждат ки, мерд иди, адиль иди, юксек иди. Эвет, буюк эдждадымызын мукъаддес абиделери арасындайыз. «Дирилери яшатан олюлердир», олюлерин асарыдыр. Бизлер ольмиш деделеримизин шанле, шерефле къазандыкълары сервет-и миллиейи хюсн-и истимале къарар вирдик. Бунынъ ичюн де миллий татар музеханеси ачмая тешеббюс иттик.

Н. Челебиджихан

****

Bizler şanlı ecdadımızın harabeleri içindeyiz. O, ecdat ki, merd idi, adil idi, yüksek idi. Evet, büyük ecdadımızın muqaddes abideleri arasındayız. "Dirileri yaşatan ölülerdir", ölülerin asarıdır. Bizler ölmiş dedelerimizin şanle, şerefle qazandıqları servet-i milliyeyi hüsn-i istimale qarar virdik. Bunıñ içün de milliy tatar müzehanesi açmaya teşebbüs ittik.


N. Çelebicihan

Лейха


Муфти Челебиджихан эфендининъ къаза ве волостларда ачыладжакъ иптидаий ве рушдий нумюне мектеплери ичюн Иджра Комитенинъ 25 август 1917 сене иджтима-и умумиесинде къыраэт олундыкътан сонъра меджлисин тасдыгъындан кечен лейхасынынъ суретидир.

Эфендилер!
Тасиль мевсими хулюль итти. Мектеплер ачылмакъ икътиза идиюр, эвлят ватаннынъ факъыр, зенгин, кучюк, буюк эписининъ энзары илим оджакъларына мунатыф бакъыюрлар… Бугунь миллет башында булунанлардан илим, унер, тербие, марифет беклеюрлар, сабырсызлыкъле беклеюр, бу акъ мешруаларыны талап идиюрлар. Эвет, биз миллетин саа-и медениетте дередже-и теракъкъиси къувве-и маддиесининъ юксельмесиле дегиль, бельки къувве-и маневиесининъ теалисиле мутенасиптир. Инсанлары месут иден муэссеселер алтын, кумюш ве демир маденлерининъ дерин ве музлим къуюлары дегиль, бельки илим оджакълары, санат менбалары олан мектеплер ве медреселердир.
Бугунь этрафымызы ихата иден атеш, къан, демир далгъаларыле чарпышыркен афакъ-ы сиясиемизи къаплаян къара ве махуф сислер арасында богулыркен биле, биз йине татарлара махсус бир метанет-и рухие иле маариф-и умумие зынджырларына сарылмамыз иджап идиюрыз. Эпимиз билириз ки, кечирмекте олдыгъымыз сиясий, ичтимаий ве атта миллий бухранлар ичинде илим оджакъларыны туташтыра бильмек къолай дегильдир. Бельки тасавур олундыгъындан да фазла агъыр бир меселедир. Лякин миллетлерин седжие-и аслиеси, асалет-и табиеси ве къудрет-и ахлякъиеси хузурында эгильмееджек, магълюп олмаяджакъ ич бир маниа мевджут дегильдир. Иште бен, татар миллет-и неджибиесининъ табиатында мекнуз олан метанет-и рухиее, руханий къуветлере итаат идерек, мулькюмизи техдит иден сиях ве къызгъын фелякетлер арасында биле бугунь Махкеме-и Шериенинъ, Къырым Мусульман Комитесининъ ве бутюн къырымтатарларынынъ назар дикъкъатыны мектеплере, хеле мекятип-и иптидаиемизе джельп итмек истеюрым. Инкяр олунмаз бир акъикъатдыр ки, Къырым Мусульман Иджра Комитеси иш башына кечтиктен бери эски ве мукъаддес бир идеалы олан маариф-и миллие меселесиле огърашты. Ве бу алий гъае-и хаялиелери ичюн бинълердже рублелер, афталар, айларле вакъытлар сарф иттилер, эвет бир чокъ азырлыкъларда булундылар. Факъат, бу сырф назары бир азырлыкъ иди. Яни программалар ве низамнамелер тертиби, муаллимлер ихзары ве истатик джеми киби бир такъым идадий меселелер иди. Шимди исе иджра вакъты кельди. атта кечиюр биле. Миллет Махкеме-и Шериеден, Иджрааат Комитесинден мектеп истеюр, муаллим ве тербие истеюр…

Муфтининъ реддиеси


Ватандаш муаррир![1]
160 номеролы «Южные ведомости» газетасында «Мусульманлар аскерий тешкилятында» серлевасыле дердж идильмиш бентте Акъмесджит гарнизонындан айрыларакъ, тешкиль итмиш татар аскерий къытаатына сёйледигим сёзлер башкъа тюрлю язылмыштыр. Шойле ки, бу бенди окъуян эр адам, шубесиз, Къырым Мусульманлары Мувакъ-къат Иджра Комитеси реисининъ Ватан мудафаасы алейхинде олдыгъы тесири алтында къаладжакътыр.
Акъикъатынъ изхар идильмеси ичюн тахт-ы идаренъизде нешир идилен газетада беним шу изаатымын дердж идильмесини риджа идерим.
Июнь 18де Акъмесджит Мусульман Аскерий Комитетининъ къарарыле Акъмесджит гарнизонындаки татар аскерлери ве забитлери айрыларакъ, якъында кельмеси бекленилен Къырым Атлы Полкуна къошулмая къарар вирмишлерди.
Июль 4те Аскерий Комите кенди къарарынынъ аксине оларакъ, гарнизондан айрыл-мыш татар аскерий къытаатынынъ Акъмесджитте булунан 32нджи запас пияде полкуна къошулдыгъына даир бир къарар къабул итти. Татар аскерий къытааты, Аскерий Комитенинъ бу къарарына таби олмакъ арзу итмедигинден озь араларындан бир аскерий тешкилят айыруп кендилерининъ бутюн арзу ве истеклерининъ мудафаасыны мезкюр тешкилята тевди итти.
Бу ихтиляфы ятыштырмакъ макъсадыле Аскерий Комите бутюн эйетиле дигер комителерден, яни мусульман къадынлары, украинлер ве Къырым Мусульман Иджра Комителеринден де, къачар киши чагъыраракъ, июль 4те теджилий бир меджлис япты ки, бу меджлисе бен де давет олунмыштым. Бу меджлисте аскерлерле, Аскерий Комите арасында буюк бир ихтиляф мевджут олдыгъына къани олдым. Бу теэссюфли алы корьдигимден бен, Мувакъкъат Къырым Мусульманлары Иджра Комитесининъ реиси сыфатыле ве меджлисин риджа ве интихабына бинаэн меджлис идаресини элиме аларакъ, меджлиси низама къойдыкътан сонъра, азыр булунанлара сёйледигим нуткъумда енъиден сайланмыш эйетин ярына къадар ашагъыдаки меселелери аль итмесини риджа иттим:
1. Татар батальонынынъ Къырыма кельмесине мусааде идильмиш Къырым Атлы Полкуна къошулмая муваффакъат идуп итмемеси.

Къырым муфтиси Уфада икен


Мухтерем эфендилер![1]

Биз асырлардан бери гъае-и хаялиемиз олан бир меджлисте булуныюрыз ки, о да бугуньки джелиседир.
Бугуньки джелисе Русиеде булунан ики буюк Махаким-и Шериенинъ иттихатыле хусула келен тарихий ве муим бир иджтимайидир. Бинаэналейх, бу меджлисте бизлер хадисат ве теферруат иле дегиль, эсасат иле иштигъаль итмелийиз ве бунларын да лязимлерини икинджи дереджее быракъаракъ, эльземлерининъ хусулпезир олмасына гъайрет итмелийиз. Ве япыладжакъ олан ишлеринъ кесретинден зияде эмиетине, ульвиетине ихтимам итмелийиз… Аз япалым, факъат яптыгъымыз ишлер аля ве эльзем эсаслар олсунлар. Иште, бен ише бу нокътадан бакъаракъ, эйет-и мухтереминъизе сырасыле шимди учь меселенинъ аль идильмесини теклиф идиюрым… Теклиф идеджегим ишлер буюк, агъыр ве умумий.
Иште, бен бойле буюк ве умумий олдыгъы ичюн бу меджлисе Русие мусульманларынынъ Махкеме-и Шериелери иттихатыле хусула келен бир эйете теклиф идиюрым. Умум Русие мусульманларынынъ диний ве ильмий меркезлери олан Махкеме-и Шериелерининъ иттихадыле япыладжакъ иш буюк ве умумий олмакъ икътиза идер ве ойле бир эйет тарафындан иттихаз идилен къарарларынъ да къатий ве нафиз олмалары иджап идер.
Умют идиюрым ки, эйет-и мухтереминъизе теклиф идеджегим шу учь меселенинъ эписи де буюк олмакъле берабер миллетимизинъ энъ эльзем ихтияджларындан олдыгъы ичюн бу хусуста виреджегимиз къарарлар да севгили миллетимиз тарафындан кемал-и муваффакъатле, ихтирамле къаршыланурлар.

Бир миллетинъ илиме не дередже ихтияджы вар

Бир миллетинъ илиме не дередже ихтияджы вар исе, о миллет адалете дахи о къадар мухтадждыр.

Н. Челебиджихан.
***
Bir milletin ilime ne derece ihtiyacı var ise, o millet adalete dahi o qadar muhtacdır.

N. Çelebicihan.

Лисансыз, эдебиятсыз, тарихсиз бир миллет тасаввур олунамаз

Мектеплеримизде ве орта дереджедеки медреселеримизде лисан, эдебият ве тарих дерслери тедрис иде биледжек муаллимлер мевджут олмадыгъы киби лисан, эдебият ве тарих-и миллиенинъ теракъкъисине хызмет иде биледжек дереджеде тасиль корен эрбап-ы къалем де сонъ дередже аз. Лисансыз, эдебиятсыз, тарихсиз бир миллет тасаввур олунамаз...
Н. Челебиджихан
****
Mekteplerimizde ve orta derecedeki medreselerimizde lisan, edebiyat ve tarih dersleri tedris idebilecek muallimler mevcut olmadığı kibi lisan, edebiyat ve tarih-i milliyeniñ teraqqisine hızmet idebilecek derecede tahsil kören erbap-ı qalem de soñ derece az. Lisansız, edebiyatsız, tarihsiz bir millet tasavvur olunamaz.
N. Çelebicihan


Асан Айвазов язгъан бедий-публицистик эсерлерининъ тиль джеэттен миллийлиги

Бугунь заман меншурындан кечип, янъы сиясий ренклерге боянгъан ве гъайрыдан огренильмесини талап эткен миллий тиль, шуур меселелери озюни чешитли сааларда айдынлатып, къырымтатар халкъынынъ озь топрагъына, вариетине менсюплигини тасдыкъламакъ ихтияджы саесинде гъайрий медениетлер даиресинде дегиль, кенди муитинде биле чезильмек узериндедир. Тиль ве халкъ айырылмаз бир парча олмакънен берабер ичтимаий кутьлелер
болюнмелерининъ себепчиси олабиле. Бу ерде гъаевий принциплернинъ сагъламлыгъыны этноним, эндоэтноним, экзоэтноним, этниконим киби нокъталарнынъ бири-бирине уйгъун ёкъса зыт кельгенини анъламакъ (анълатмакъ) ичюн келеджекте озюни урь девлет саиби оларакъ тасаввур эткен миллетнинъ акъикъий ады, тили ве атта язысынынъ догърусыны араштырмакъ кереклигини таныймыз.

XIX Asırnıñ Soñu ve XX Asırnıñ Başlarında Qırımtatar Milliy Matbuatında Diaspora Meselesi


Rusiye çarlığı, sovyetler hükümetiniñ zülüm siyaseti sayesinde Qırım müsülman ehalisiniñ parçalanması, milliy intellektual yadikârlıqlarınıñ mahv olunması, hurufatlarnıñ avuştıruv muameleleri ve ilh. tarihtе belli sebeplerden dolayı qırımtatar milletiniñ tabiy evrim düzeni sırf bozula. Haman-haman yarım asırlıq sürgünlikten Vatanğa avdet etken halq öz haqlarını qoruv hareketini devamlayaraq yalıñız iqtisadiy ve içtimaiy ihtiyaclarını çözmek degil, ilim, din, milliy şuur sağlamlığını ğayrıdan tiklemek oğrunda ğayretler kösterdi. Bu yolda XIX ve XX asırlar çerçivesinde Qırımda yüzlerce çıqqan ve bulardan künümizge qadar saqlanğan “Terciman”, “Vetan hadimi”, “Qırım ocağı”, “Millet”, “Qırım haberleri”, “Yeñi dünya”, “Azat Qırım”, “Oquv işleri”, “Yeşil ada”, “Bilgi”, “İleri” ve ilh. misalinde qırımtatar gazeta ve mecmualar sahifeleri büyük rol oynamaqtadır.

Eserniñ kölemine baqıp, qıymet kesilmey...

Mına nihayet, Bekir Çoban-zade adına mukâfatnıñ ağımızdaki sene ğalipleri de belli oldı. Velâkin, teessüf ki, keçken yılnıñ vaziyeti, 2012 senesi kene tekrarlandı.
Zanımızca, bunıñ esas sebebi, komissiya erkânınıñ çevre-çetten ve aynı zamanda matbuat sahifelerinde bildirilgen ğayet faydalı fikirlerge pervasız – lâqaydlıqle yanaşuvlarındadır.
Keçken 2011 senesi nevbetteki mukâfat ğalipleri ilân etilgen soñ, aradan çoq vaqıt keçmedi, başta bu satırlar müellifiniñ "Mustaqil qıymet kesmege bilmeliler" ("Qırım", 2011 s., mayıs 20, № 35 – 36), soñra, şair İsa Abduramannıñ "Serbestlik içinde sıqıntı" ("Qırım", 2011 s., iyül 20, № 40 – 41), nesirci Rustem Muyedin tarafından açıqlanılğan "Ap yerine şap…" ("Qırım", 2011 s., sentâbr 14, № 56) kibi salmaqlı edebiy maqalelerde de bitaraflı (obyektiv) fikirler bildirile.