17 сентябрь. Хаким миллетлер ве къарарлар…

Дж. Сейдамет.

Русие тарихте яшамадыгъы дакъикъаларда сарсылыюр… эр кунь дегиль, эр саат биле Русие тарихине енъи матемлер, аджы фелякетлер къайд идиюр…
Учь сенелик муаребенинъ энъ зияде джеэннемий алевлерини юксельттиги Русие ве буюк туфаннынъ къара думанлары арасында кунь куньден чаресизлешиюр. Худутларда енъи агъыр фелякетлер яшаттыкъча тышта дегиль, ичерюде биле укюметин акимиете онынъ бутюн фелякетлерден селямете чыкъаджагъына олан иман эксилиюр, онынъ истикъбалинден умют кесилиюр! Бу умютсизлик зияделешдикче затен кунь куньден артан масрафларле къыйметини гъайып иден «пара»мыз бир дередже даа къолайлыкъле, тезликле учь-дёрт капикке догъру тюшююр. Ве бунынъ нетиджеси оларакъ тыш мемлекетлерле олан икътисадий мунасебатымыз тамамыле кесильдиги киби, ичте де маллар комюлиюр. Базарлардаки эрзакъ бухраны да артыкъча артыюр…
Аят-ы икътисадиеси анджакъ къурумыш олю искелетине бензеен Русиенинъ аят-ы сиясиеси ондан да зайыф, ондан да умютсиз… Генч ве урь Русие бутюн фелякетлерин худудын зайыфлыгъындан догъдыгъы, ордунынъ аджизиле юксельдигини анълады ве бутюн варлыгъыле оны къавий сюнгюли, сарсылмаз азимли япмая чалышты…
Русиенинъ энъ виджданлы, энъ акъикъий эвлятлары аскерий джанлы сёзлериле, топракълары оперек, джесаретлендирдилер лякин бутюн о гъайретлер, о федакярлыкълар асырлардан бери тюшюнильмемиш, азырланылмамыш Русиейи джанландырамады… Ордунынъ сагълыгъындан зияде хасталыгъы о дередже артты ки, Русиенинъ энъ къавий истихкамларына малик олып «Икинджи Верден» намыле анъылан Рига биле кимсенинъ умют итмедиги къадар къолайлыкъле душман элине кечти… Шималь худудымызын бу энъ къавий нокътасыны мудафаа идемемеклигимиз сиясий мухафильде енъи бир «къара хабери» де джанландырмая башлады ки, о да немсе сюнгюсининъ эгильмееджегине инанан Исвечин де Русиее къаршы чыкъмасы ихтималыдыр.
Эр кунь бир парча даа Русие укюметле арасы ачылан Финляндиянынъ да бу меселейи насыл къаршылаяджагъыны бильмем шубе идилирми?
Русиенинъ Балтыкъ севахилинден махрумиети къоркъусыны джанландыран бу хабер Русиейи дювель-и муаззама дереджесинден сукъут иттиреджек нетиджелер догъураджакътыр.
Кооператив съездинде министр Прокоповичин итираф Петрограддаки министрлерин исе текзип иттиклери «Русие эсабына сульх»ы джанландыраджакътыр… Чюнки биз о дереджейи булурсакъ, акъикъий сиясет принципи иле арекет иден Ингильтере бизден ич бир файда бекленильмедигине иман иттиги дакъикъада, шубе ёкъ ки, о да бизим мукъавелелеримизи кягыт сепетине атаджакътыр…

Иште бу мемлекетинъ бу къадар къоркъулы фелякетлерле алы, истикъбали темелинден сарсылдыгъы дакъикъаларда Киевде сентябрин секизинден он бешине къадар Русиеде яшаян ве шимдие къадар «махкюм миллетлер» де ере атылан укюмет, девлет сиясетине дегиль, кенди омюрлерине биле тесирли олмаян гурджилер, латышлар, эстонецлер, беларуслар, къазакълар, украиницлер, ехудилер, мусульманлар… ве саирелери топланаракъ, ватан телюкесине къаршы узун геджелерле сёйлештилер, тюшюндилер ве мемлекетин неджаты ичюн бир чокъ къарарлар вирдилер.
Русие фелякетлеринден, руслардан къат-къат зарар корен, миллионлардже эвлядыны къурбан вирен оджакълары, юртлары ягъма идилен, душманле къаршы къаршыя, кокюс кокюсе яшаян о миллетлер артыкъ кендилерининъ ве мемлекетин къадрине эр кес къадар, эр кестен зияде хаким олдыкъларыны бутюн джихана илян идиюр ве оны яшатмая къарар вирдилер.
Киев миллетлер съездининъ энъ джанлы къарарлары эр миллетин акимиетини теминле оны меркезе эздирмееджек екяне шекиль-и укюмет олан федерацияя мустенит халкъ джумхуриетининъ иляны, ордунынъ миллиет эсасыле къуруларакъ, эр миллетин урриет меркезлерине, комителерине мербут олмасы ве йине о комителер вастасыле бутюн мемлекетин идаресининъ ёлуна къоюлмасы сульх конгресинде кенди къарарларына тесир идиледжек миллетлерин векиллерининъ булундырылмасы, сульх конгресининъ бейнельмилель мукъавеле иле эр мемлекетте яшаян миллетлерин диний, миллий, укъукъий эр тюрлю тарлыкълардан къуртулмаларыны ахд-ы кефалетлерине алмалары ве Русие Хариджие Незаретинде шимдиден миллетлер векиллерининъ булунмалары ве укюмет янында Киев съездине иштирак иден эр миллеттен дёртер векильден къуруладжакъ «Миллетлер Шурасы»нынъ тешкиль идильмелеридир. Бу къарарлар бир тарафта дахилий Русие сиясетинде русиелилерин хакем олмаларыны темин итмек олдыгъы киби, дигер тарафтан да хариджий сиясетте «къадер»лери, эмеллери къурбан идилекелен махкюм миллетлерин бундан бойле кенди мукъаддератлары башында кендилерининъ булунмалары демекти… Бу Миллетлер Съездинде укюметин векилининъ «Русиеде хакем миллет ёкътыр» укюмини дахилий, хариджий сиясетте артыкъ Русиеде махкюм миллет къалмады суретинде джанландырмакъты.
Керек Русиенинъ ве керексе бутюн Русиеде яшаян миллетлерин саадетине эсас оларакъ бу къарарларын вирильмесинде ве онларынъ яшатылмаларына бутюн миллетлерин ант итмелеринде Къырым, Кавказ кенди миллий вазифелерини ифа иттилер, кондердиклери векиллериле мумкюн олдыгъы къадар кенди мааллий укъукъларыны темин ве Русиеде яшаян мусульманларнынъ эмеллерини, атта Филистин меселесинде бутюн мусульманларын хис-и сиясиелерини мудафаа иттилер. Факъат, миллетлер съездиндеки мусульман векиллери ич бир тюрлю бутюн Русие мусульманлары Шурасынынъ бу къадар муим съездине неден къошулмадыгъыны анълаямадылар. Аджеба, юз миллионлыкъ миллетлерин векиллерининъ топланмала-рына бу буюк къувете, бу ялынъыз Русиеде дегиль, бутюн дюньяда джедитле къаршыланан сиясий адыма Шура векиллерини кондермедиги киби, неден отуз миллионлыкъ мусульман адындан оны тебрик биле итмеди?
Ёкъса онлар аля миллетлери саадетлерини, укъукъларыны темини социал-демократларданмы беклеюрлар?
Ёкъса Русиенинъ икътисадий, къануний, сиясий омюрине укюм итмек эме-линде булунан «Меркез» де Петроградда яшамакъ онлары да «Меркезиет» политикасындан айырмаюрды?
Насыл да олса, Русиенинъ буюк фелякетлер арасында энъ къоркъулы аллара тюштюги заман, эр миллет бутюн къуветини топлаяракъ, энъ мешхур профессорлары, энъ намлы муаррирлери, укъукъшынаслары сиясиелериле бу туфан арасында ватана къаршы япаджакълары вазифелерине ве бу куньлерде кендилерини, кенди варлыкъларыны, кенди миллий эмеллерини насыл джанландыраджакълар…
Бунлара чаре араркен, Шуранынъ Рададан давет телеграмы алдыгъы алда биле миллетлерин махкюмиетлерини корьмедиклери дакъикъаларда булунмамасы, сесини ишиттирмемеси кучюк сиясий бир хата дегильдир. эр миллетин хадимлери энъ узакъ йыллардан бери сиясий чекишмелерле бири-бирилеринден айрылдыкълары алда бугунь бирлешерек бир иманле, бир азимле юксек «миллий акъ»лары этрафында топлашып, оны джанландырмакъчюн эр нокътая уджум иттиклери ве кендилерининъ ярдымджыларыны арадыкълары, онларле де бирлештиклери алда насыл олуюр да сиясий фыркъа къавгъасы даа догъмаян Русие мусульманлары хадимлери аз олан къуветлерини бирлештиререк, эр миллетин юксек миллий идеалларыны темин идеджек эсаслара догъру метанетле, сарсылмаз адымле илерилемеюрыз?..

Алты айлыкъ Русие демократиясынынъ бильдиги алда яшатмакъ истемедиги федер Асия принципини Миллетлер Съезди къавий иманле бири-бирилерине сыкъый къол виререк, буюк фелякетлер арасында кунь куньден аджизе тюшен мемлекетин саадети ве нуфузини гъайып иден девлетин акимиети намына чаре-и неджат оларакъ бутюн Русиее, демократияя ве укюмете илян идиюрлар. О да танылмаса, йине де о урьмет идильмесе, йине де ичте махкюм «миллет»лер къалдырылмакъ тиленсе, йине де о яшатылмаса ким билир ким къалыр, ким яшар, кимлер акимиет-и сиясие тарихинде укюм сюрерлер?!.

0 коммент.:

Yorum Gönder