4 сентябрь

                                                          Дж. Сейдамет.

Джихан Муаребесини догъуран себеп: философлары, мукътеситлери, профессорларыле анджакъ, санат ве тиджаретле яшая биледжеклерине иман иден алманларын буюк фаалиет ве гъайретле яшаттыкълары юксек теракъкъийи, джихан базарларында биринджи дереджеде ихраджатта булунмаларыны къабул идемеен девлетлерин эр ерде кендилерине эльвиришли шартларле имае усулы яшатмакъ истемелеринден башкъа бир шей дегильдир.
Яхутта кунь куньден юксельдикче юксельмее, сусаян немсе сермаедарлыгъы сербестий тиджаретий яшатаракъ, эр ерде кенди медениетини, кенди сермаесини, кенди юксеклигини яшатмакъчюн миллионларле инсанле бугунь богъазлашыюр!
Тарих-и бешериетте феодализм заманында аят-ы икътисадиеде «миллет» саадети, миллет сермаеси арттырылмакъ арзусындан зияде бир феодалын, бир деребейнинъ къазанчы тюшюнильмесинден бир чокъ чекишмелер яшанылды, бир чокъ къурбанлар вирильди.
Бугуньде аят-ы икътисадиеде бир мемлекетин сермаедарларынынъ, капиталистлерининъ къазанчы, бир мемлекетин байлыгъы тюшюнильдигинден ве табий суретте Даниянынъ эр кошесининъ истидады олан джеэтте истихсалыны арттыраракъ, бири-бирилерине ярдымле араларында бир «аэнк» яшатамадыкъларындан, инсанлыкъ йине де тарихине кенди саадетини къураджакъ йигит эвлятларынынъ къанларыле матемли саифелер языюр.
Иште «аджеба, неден дженк олуюр, насыл къувет ики тараф иттифакъларыны бирлешти-ререк, бири-бири къаршысында бу къадар мерхаметсизликле ерден, коктен, денъизлер дибинден уджум иттириюр?..» суалининъ бу ачыкъ ве къатий джевабы дипломатлар гизледикче социалистлер акъикъий инсанлыкъ фелякетиле агълаян виджданлар ачмая, анълатмая чалышмалыдырлар…
Инсанлыкъ буны анъладыкъча социалистлере якълашаджакъ, онлары иш башына кетиреджек ве анджакъ бу саеде де онынъ «саадет-и бешер!» эмели джанландырылып олунаджакътыр.
Алмания ичюн Америка, Ингильтере, Япония мухатаралы ракъиплер иселер де, Русие эписинден де буюк телюкели бир къомшу иди.
Алманлар буны гизлемедилер… Йигирми йылдан бери алман профессорлары «Орта Аврупа» сиясетини джанландырмакъчюн чалыштылар… Алман дипломатлары кимерин мукъавелелери акъдына тырыштылар… Гумилёвич нам профессорын Русие ве Аврупа нам китабында Русиенинъ Аврупа ве бильхасса эр кестен зияде Алмания ичюн буюк бир телюке олдыгъыны ве Алманиянынъ Русие сиясетининъ харидже укюм итмесине къаршы чыкъмасы лязим кельдигини ачыкъ тилле языюр. Насыл Русие Алманиянынъ телюкели къомшусы олабилиюр?
Чюнки Русие буюк имае усулыле бугунь Ингильтере ве Франция якъынлыгъыле онларын сермаесине эльвиришли шартларле кенди базарыны ачыюр ве бундан ялынъыз Алмания меват-ы тиджариесининъ Русие базарына быракъылмамасыле къалынмаюр бу Алмания санатыны темелинден де сарсыюрды.
Чюнки бу алман санатына лязим олан хам эшьянынъ да Алманияя ёлланылмамасына себеп оладжакъты.
Алмания зираатий сабанджы бир мемлекет олмадыгъындан Русие махсулатыны алмая меджбур къаладжакъ ве бу суретле Русиенинъ экмек ве саире махсулаты тиджаретини арттырмая чалышаджакъ ве Русиее вирдиги тиджаретле кендисининъ буюк ракъиби олан Ингильтеренинъ Русиедеки сермаесининъ де фаизлерини одееджекти.
Русиенинъ санайы юксек бир мемлекет олабиледжегинден зияде Ингильтере сермаесине махсуллар серпен бир базар оладжагъы къоркъусы Алманияйы титретиюр ве тюшюндириюрды.
Русиеде пара меселесини ёлуна къоян мешхур Малие Назири Витте буны вакътыле коререк «иславлыкъ иттихады» эмелини такъип идерек, Австрияйы пар-чаламакъ фикириле чалышан Русиейи бу арзудан айырмакъ истемишти. Лякин Изволликилер, Меликофлар фикириле сюрекленен Русие сиясети эски ёлундан айрыл-мады Ингильтереден узакълашмады…
Бугуньки Джихан Муаребесине бири-бириле чарпышан сиясий ёлларын джанландыкълары ве яхутта дюн тиджарет базарларында магълюп оланларын бирлешерек, алман тиджаретине джихан базарларыны къапамакъ истемелери дакъикъасындан итибарен башланды…
Аджеба, бу буюк фелякет бу анджакъ джихан капиталистлерининъ, империялистлерининъ кенди сермаелерини осьтюрмек эмеллери медениете, инсанлыгъа не виреджек?..
Аджеба, бугунь Русиенинъ миллионларле къурбан виререк къошулдыгъы бу буюк къыямет Русиее тарафдарларымыз енъселер биле алман сермаеси ерине ингилиз сермаесининъ ерлештирильмесинден, осьтюрильмесинден башкъа не махсул виреджектир?
Русие демократиясынынъ ве бутюн джихан социалистлерининъ програм-лары ве виджданлары къаршысында яшатмая борчлы олдыкълары энъ буюк ве энъ мукъаддес бир эмель:
Эр мемлекетин аят-ы икътисадиеси, сермаеси арасында «аэнк» яшатаракъ, оны кенди муттефикъларыны тюшюнен сермаедарлар элинден къуртараракъ, бутюн инсанларын файдасына, саадетине яраяджакъ эсаса багъламакътыр.

Анджакъ бу, анджакъ бу социалист фыркъаларынынъ эр ерде инсанлыкъ саадетине медениети, санаты, тиджарети ве зекя-и бешери алет идебильмелери ве сермаейи къашкъырлыкътан вазгечиребильмелери бешериет тарихинден дженк фелякетини силеби-леджек инсанлыгъа яшатылан бу матемлер ерине саадетлер серпеджектир. Ёкъса укюметлер башында инсан къаныле джихан базарларыны ачмакъ, къапамакъ эме-линде булунанлар булундыкъча, ракъибет кунь куньден бу къадар къутуртылдыкъче, сермаедарлар бири-бирилериле дюньянынъ эр нокътасында бойле къаршылаштыкъча медениет-и инсан къаныле яшатылан саифелер къаршысында чокъ вакъыт даа къызараджакътыр!..
Бутюн дюнья социалистлери бирлешинъиз, бир мукъаддес эмели, бир ульвий макъсады джанландырмакъчюн «алгъа» атылынъыз!..

Азат олунмакъ истеен инсанлыкъ! Саадете васта олмакъчюн яратылан димагълар, инджеликлер, шевкъатлер титремек истеен юреклер, залымлар, джинаетлер къаршысында эзилен виджданлар… Ве инсанлыгъын омюринде яшаттыгъы энъ ульвий фикирлер, энъ саф эмеллери, энъ къудсий федакярлыкълары, энъ мубеджджель азаплардан джанланан шерефли социализме тарихининъ бугунь сизлерден бекледиги бу, анджакъ будыр!..

0 коммент.: