Муфтининъ реддиеси


Ватандаш муаррир![1]
160 номеролы «Южные ведомости» газетасында «Мусульманлар аскерий тешкилятында» серлевасыле дердж идильмиш бентте Акъмесджит гарнизонындан айрыларакъ, тешкиль итмиш татар аскерий къытаатына сёйледигим сёзлер башкъа тюрлю язылмыштыр. Шойле ки, бу бенди окъуян эр адам, шубесиз, Къырым Мусульманлары Мувакъ-къат Иджра Комитеси реисининъ Ватан мудафаасы алейхинде олдыгъы тесири алтында къаладжакътыр.
Акъикъатынъ изхар идильмеси ичюн тахт-ы идаренъизде нешир идилен газетада беним шу изаатымын дердж идильмесини риджа идерим.
Июнь 18де Акъмесджит Мусульман Аскерий Комитетининъ къарарыле Акъмесджит гарнизонындаки татар аскерлери ве забитлери айрыларакъ, якъында кельмеси бекленилен Къырым Атлы Полкуна къошулмая къарар вирмишлерди.
Июль 4те Аскерий Комите кенди къарарынынъ аксине оларакъ, гарнизондан айрыл-мыш татар аскерий къытаатынынъ Акъмесджитте булунан 32нджи запас пияде полкуна къошулдыгъына даир бир къарар къабул итти. Татар аскерий къытааты, Аскерий Комитенинъ бу къарарына таби олмакъ арзу итмедигинден озь араларындан бир аскерий тешкилят айыруп кендилерининъ бутюн арзу ве истеклерининъ мудафаасыны мезкюр тешкилята тевди итти.
Бу ихтиляфы ятыштырмакъ макъсадыле Аскерий Комите бутюн эйетиле дигер комителерден, яни мусульман къадынлары, украинлер ве Къырым Мусульман Иджра Комителеринден де, къачар киши чагъыраракъ, июль 4те теджилий бир меджлис япты ки, бу меджлисе бен де давет олунмыштым. Бу меджлисте аскерлерле, Аскерий Комите арасында буюк бир ихтиляф мевджут олдыгъына къани олдым. Бу теэссюфли алы корьдигимден бен, Мувакъкъат Къырым Мусульманлары Иджра Комитесининъ реиси сыфатыле ве меджлисин риджа ве интихабына бинаэн меджлис идаресини элиме аларакъ, меджлиси низама къойдыкътан сонъра, азыр булунанлара сёйледигим нуткъумда енъиден сайланмыш эйетин ярына къадар ашагъыдаки меселелери аль итмесини риджа иттим:
1. Татар батальонынынъ Къырыма кельмесине мусааде идильмиш Къырым Атлы Полкуна къошулмая муваффакъат идуп итмемеси.

2. Татар батальоны мухафазалара ихтиядж корюльдиги ерлерде, Къырым Мусульман Иджра Комитеси мураджаат иттиги заман, баталь онынъ бир къысмынынъ кой ве къасабаларын мухафазасына китмесине баталь онынъ муваффакъат идуп итмемеси.
3. Июль 5те Махкеме-и Шерие бинасында, беним тахт-ы риясетимде Къырым Мусульманлары Мувакъкъат Иджра Комитесининъ, мусульман аскерий тешкилятыле бир-ликте меджлис музакереси оларакъ, бу меджлисте аскерий тешкилят эвельки къарарыны, яни Къырым Атлы Полкуна къошулмакъ къарарыны теэкют иттиги киби, иджап иттиги заман, Къырым Мусульманлары Иджра Комитесининъ риджасыле къарагъуллыгъа ихтиядж ис идилен къарье ве къасабалара мухафыз вазифесиле баталь онынъ бир къысмынынъ кондерильмесине де муваффакъат иттигини бильдирмиштир.
Бен татарларынъ, татар аскерлерининъ, татар батальонынынъ майыс 17де Харбие Назири Керенские вирдигим докладымда кендилерине мухафазалыкъ вазифеси тевди идильмек шартыле Къырыма кельмесине мусааде идилен Къырым Атлы Полкуна къошулмакъ хусусындаки бу умумий арзу ве истеклерине истинаден, татар батальонына да Къырым Атлы Полкунынъ бир къысмыны тешкиль иттиги ичюн айны вазифенинъ юкленмесини пек мантыкъый булдугъымы меджлисе беян иттим. Зира, эр кесе малюмдир ки, сонъ заманларда тамамен мудафаасыз, мухафазасыз къалмыш койлерде аят, яшайыш тахаммюль идилемееджек бир хала кельди. ич бир кунь кечмеюр ки, койлерден биринде къатиль, джинает, баскъын, талав ве саире вукъуа кельмемиш олсун, иште бунынъ ичюн бен о меджлисте Къырым Атлы Полку келинджее къадар бу месуль ве сонъ дередже муим вазифенинъ, Мусульман Иджра Комитеси мураджаат иттиги заман, татар батальонына тевди идильмесининъ керек олдыгъыны анълатмыштым.
Йине о меджлисте, ялынъыз Аскерий Комите тарафындан сечильмиш батальон команданы денъиштирильдигинден, Мусульман Иджра Комитеси, беним 17 майыста Харбие Назири Керенские вирдигим марузатымын 3нджи маддесине бинаэн, Меджлис тарафындан косьтерильмиш енъи батальон команданы интихабына иштирак эйлемиштир, команданнынъ къатий оларакъ интихабий саляхиети исе баталь онынъ кендисине быракъылмыштыр.
Юкъарыдан бери сёйледиклерими хуляса идерек диюрым ки, мусульман аскерлерининъ харп хатына китмелери яхут аркъада къалдырылмалары меселеси аскерий бир меселе олып, банъа аит олмадыгъындан буны вазифемин хариджинде адд идиюрым.
Сонъра, эгер татар аскерий къытааты арасында мейдана келен ишлере олан иштира-гим, бу ишлерде ойнадыгъы ролюм ве Укюмет-и Мувакъкъатая олан мунасебетим меселеси къозгъаладжакъ олурса, бу меселенинъ ильк къысымлары артыкъ кяфи дереджеде анълашылмыштыр. Зан идерим Укюмет-и Мувакъкъатая, бильхасса бутюн эйети социалист министрлерден ибарет олан укюмет-и азырая олан садакъатыма келиндже, бу умум къырымтатарына пек эйи малюмдир.
Хатиме оларакъ, ачыкътан ачыгъа диюрым ки, къырымтатар аятында аскер, топракъ ве къадын меселелери этрафында котерильмиш гурюльтилер социализм халет-и рухиесинде булунан Къырым Мусульманлары Иджра Комитесинден хошланмаян кадетлерден чыкъма бир иштир.
Комитемиз тарафындан татар къадынларынынъ мусаваты меселеси невбете къонулдыкъта, татар къадынлары джаиль халкъ арасында Мусульман Иджра Комитесининъ бутюн эйетини динсизликле итхам идиюрлар. Топракъ меселеси къозгъалдыкъта йине о кадетлер меджлиси дагъытмая чалышыюрлар. Комите, урриети севен бутюн Русие гражданлары киби, Къырымда асайиш ве эмниет-и умумиенинъ мухафазасыны тюшюндикте, кадетлерине гурюльти чыкъарыюр ве ич кимсенинъ фикирини динълемемек истемеерек, керек матбуатта (рус газеталарында) ве керек халкъ арасында Комитенинъ идарий ве аскерий ишлере мудахале итмее акъкъы олмадыгъыны ве онынъ бу ишлерининъ фена нетиджелер догъураджагъыны анълатмая чалышыюрлар.
Бен, кадет эфендилерден ялынъыз бир шей истеюрым ки, о да бени ве Мусульман Иджра Комитесини раат быракъмаларыдыр.
Йине текрар идиюрым: кадетлер, бизи раат быракъынъыз!


[1] Къырым муфтиси Челебиджихан эфендининъ «Южные ведомости» газетасына июль 13-те кондердиги реддиесининъ терджимесидир. — Идаре.

0 коммент.: