Milletnin Ğururı: Noman Çelebicihan (1885-1918)

Qırımtatar milleti her her bir milletin huququnu tanığan, tanıy ve tanıyacaqtır.

Milletnin Ğururı: Cafer Seydahmet (1889-1960)

Dünyada en acınılacaq milletler, öz facialarını unutqanlardır.

Milletnin Ğururı: İsmail Gaspıralı (1851-1914)

Halqnın inkişafında en esas vasta - tildir.

Milletnin Ğururı: Hasan Ayvazov (1978-1938)

Tilsiz, edebiyatsız, tarihsiz bir millet tasavvur olunamaz.

Milletnin Ğururı: Habibullah Odabaş (1881-1938)

Tilsiz bir millet - millet degildir!

Folklor Abdulğani Mambet

PASPORT
Respondent: Abdulğani Mambet Halil oğlu;
Doğulğan yeri: Aluşta rayon, Tuvaq köyü;
Doğulğan yılı: 1929 cenesi, 12 sentâbr;
Bugün yaşağan yeri: Bağçasaray rayonı, Otradnoye köyü;
Korrespondent: Osmanova Sabriye Lütfi kızı
Yazıldı: 06.08.2018


Münderice:
Bala folklorı:
-Bala oyunları
-Bala Eriştirüvleri
Toy adetleri
"Qayağa baqar" (çıñ)
Qırımtatarca dualar
"Sipirtkici Memet" (masal)
"Fakidoh İbraim" (destan)
"Kör oğlu" (destan)
"Şu Kefenin dülberleri" (yır)
"Zeynebim" (yır)
"Dıngıl-mıngıl çiçegim" (yır)
"Araba qapu aralıq qalğan" (yır)
"İftanedim beyazdın" (yır)
"Könyalı" (yır)
"İzmitin yolları" (yır)


Foklor: Ablayev Elmar

PASPORT
Respondent: Ablayev Elmar Yusufoviç.
Doğulğan yeri: Özbekistan, Namanğan vilâyetinin Üçkurgan şehri.
Doğulğan yılı: 1972 senesi 19 mayıs.
Bugün yaşağan yeri: Bağçasaray şehri.
zenaatı: Qırımtatar teatrnıñ işçisı.
Malümat yazılğan yeri: Bağçasaray şehri.
Korrespondent: Osmanova Sabriye Lütfi kızı
Ailesi üzerinde malümat: Anası Qırımnın Küçük Özenbaş, babası ise Kermençik köyünde doğuldılar.
İntervyu yazıldı: 31.07.2018

Münderice:
"Mehmeda" (masal)
Lâtifeler
Atalar sözler ve aytımlar

Yahya Şerfedinov. Yanğıra Qaytarma

Belli qırımtatar bestekarı Yahya Şerfedinov 1978 senesi Taşkentte çıqarğan "Yanğıra Qaytarma" adında yırlar, şarqılar, ayneniler notaları toplamı. Kitaptaki malümatlar hem qırımtatarca ve hem rusçadır. Umum sahifeleri 232.
Kitapnı endirmek içün link
Kitapqa 300'ge yaqın yır kirdi. bulardan bir qaç danesi: 
1. Çorabatır;
2. Köroğlu;
3. Bey oğulnın sarayları;
4. Kök köz bayar;
5. Seyitoğlu Seydamet;
7. Atım tekerlendi, qanarım;
8. Mustafa;
9. Alim (bir qaç varyantı);
10. Yandım da, yandım;
11. "Elif" dedim, "Be" dedim;
12. Doktor;
13. Port-Artur;
14. Ay, Dolayım;
15. Topuzlı şalım;
16. Bir danem Ayşem;
17. Bir Quş edim;
18. Çumlıq dağında;
19. Kerem;
20. Noğay peyiti;
21. Taqsim ve peşraf;
22. Qaynana (bir qaç varyantı);
23. Salğır boyu (bir qaç varyantı);
24. Kiyev avası;
25. Suhbet olsun bu gice;
26. Menim ulum batır;
27. Şimdi annen kelecek;
28. Bağçada qurdım salıncaq;
29. Aya desem yaraşır;
30. Aradan suv;
31. Navrez;
32. Qara tavuq;
33. Sarı eçkim (bir qaç varyantı);
34. Balalar qaytarması;
35. Şaytançıq;
36. Oyna balam, oyna;
37. Olur ise olsun;
38. Sıçan;
39. Dev-dev;
40. Köktaş, ortalan;
41. Qalaylı qazan;
42. Çalbaş Bora;
43. Deve macar;
44. Dril-dril qavalım;
45. Tomalaç;
46. Azbarında çoqrağı bar;
47. A, qızım, seni kime vereyim;
48. Papiyim;
49. Berber dükanı;
50. Degermenci;
51. Aq qoyun;
52. Atadan öksüz qalğanman;
53. Söyletme beni;
54. Meni de ğamdan...;
55. Gidin bulutlar;
56. Arabalar gelip de geçer;
57. Ay, qara qız;
58. Ümer oca;
59. Baqın dostlar;
60. Aqşam oldu;
61. Avcımısın, ey, qız;
62. Men de bilmem, sebep kimdir (bir qaç varyantı);
63. Bu geceler;
64. Mecbur oldum;
65. Gel benim tenim içinde;
66. Sensin anca;
67. Eki puğu;
68. On birinci aylarda ve ilh. 








Folklor: Fukala Muzafar

Pasport:
Respondent: Fukala Muzafar
Doğulğan yeri: Üzbekistan
Doğulğan yılı: 1951
Dede köyü, Üsküt
Bugün yaşağan yeri:  Voinka köyü
Nasıl şaraitlerde yazıldı: musafirlikte
Zenaatı ve  ömür boyu nenen oğraştı: qoranta hocalığı
Korrespondent: Osmanova Nayle
İntervyüniñ tarihi: 31.08.2018




Münderice:
Ömrü haqqında,
Qırımnıñ Üsküt köyü tarihi haqqında
Atalar sözleri
Üsküt köyüniñ lağapları


Folklor: Qurtveliyev Ümer

Respondent: Kurtveliyev Ümer Mustafa oğlu
Doğulğan yeri: Arpat köyü, Sudaq rayonu
Doğulğan yılı: 1928 senesi
Bugün yaşağan yeri: Arpat köyü, Sudaq rayonu
Nasıl şaraitlerde yazıldı: musafirlikte
Zenaatı ve  ömür boyu nenen oğraştı: bağçevan
Korrespondent: Osmanoa Nayle
İntervyüniñ tarihi: 26.08. 2018 senesi

Münderice:
Masallar:
-Oğlan ve alma;
-Çoban ve Qaşqır.
Sayılar (tekerlemeler);
Tapmacalar

Folklor: Qurtveliyev Ali

Pasport:
Respondent: Kurtveliyev Ali
Doğulğan yeri: Permskaya oblast, Krasnovişenskiy rayon,  Mütiha
Dede köyü: Arpat
Doğulğan yılı: 1951 senesi
Bugün yaşağan yeri:  Voinka köyü
Nasıl şaraitlerde yazıldı: musafirlikte
Zenaatı:  mehanik usta
Korrespondent: Osmanova Nayle
İntervyüniñ tarihi: 30.08.2018 senesi

Münderice:
Ömrü, Arpat köyüniñ tarihi, lağapları adetleri ve ilh
Atalar sözleri
Masallar:
-Üç oğlan;
-Bir araba günah,
-99 günağa bir gnah daha;
-Melek qartanamdan eşittigim masal;
-Yaramaz kelin.
“Mağbüstayım” (yır)

Folklor: Aledinova Şevqiye

Pasport:
Respondent: Aledinova Şevhiye Asanova;
Doğulğan yeri: Qarasuvbazar;
Doğulğan yılı: 1937;
Bugün yaşağan yeri: Qırım, Aqmescit;
Zenaatı ve ya ömür boyu nenen oğraştı: Hastahanede emşire ;
Korrespondent: Muratova Elina Müslimovna,
Malümat yazılğan yeri: Aqmescit şehri;
İntervyüniñ tarihi: 2018 senesi

Münderice:
"Qırnım qızı"(yır)
"Qınalı parmaq"(yır)
"Qarğışlar"

Folklor: Seyfulayeva Zera

Pasport:
 - Respondent: Seyfulayeva Zera
- Doğulğan yeri: Sudaq rayonı,Taraqtaş köyü
- Doğulğan yılı: 1936 s.
- Bugün yaşağan yeri: Osmançıq köyü
- Korrespondent: Farik Leviza
İntervyüniñ tarihi: 25.07.2018 s.




Münderice:
Ömrü, doğğan köyüniñ adetleri ve ilh
"Setyaya" (yır)
"Nasradin oca " (Lâtife)


Folklor: Abduramanova Vade

Pasport:
- Korrespondent: Farik Leviza
- Respondent: Abduramanova Vade
- Doğulğan yeri: Sudaq rayonı,Taraqtaş köyü
- Doğulğan yılı: 1930
- Bugün yaşağan yeri: Osmançıq köyü
İntervyüniñ tarihi: 25.07.2018 s.


Münderice:
Ömrü, doğğan köyüniñ adetleri ve ilh
"Qadife" (yır)
"Ay arayman,arayman" (yır)
"Atalar sözü"
"Tapmaca”

Folklor: Ümerova Lilâ Server qızı


Pasport
Korrespondent: Ablayeva Saniye
Respondent: Ümerova Lilâ Server qızı
Doğğan yılı: 1969 senesi
Doğğan yeri: Üzbekistan, Samarkand şeerinde
Bugün yaşağan yeri: Qırım, Aqmescit
Malümat yazılğan yeri: Aqmescit şeheri
İntervyüniñ tarihi: 2018 senesi



Münderice:
"Nar qamış" (masal)


Folklor: Gutu Fatime Akim qızı

Korrespondent: Ablayeva Saniye
Respondent: Gutu Fatime Akim qızı
Doğğan yılı: 1939 senesi
Doğğan yeri: Aluşta rayonı, Üsküt köyü
Avdetten evel yaşağan yeri: Aluşta rayonı, Üsküt köyü
Avdette yaşağan yeri: Aqmescit rayonı, Borçoqraq mikrorayonı
Malümat yazılğan yeri: Aqmescit şeheri
İntervyüniñ tarihi: 2018 senesi




Münderice:
"Ah, Fatimem, çıq dereden" (yır)
"Ey, hız, saçıñnı kim ordu?" (yır)
"Bu zaman – ahır zaman!" (ilâhi)



Foklor: Suleymanova Mayre

Pasport:
Respondent: Suleymanova Mayre
Doğulğan yeri: Özbekistan, Kitap
Doğulğan yılı: 198
Bugün yaşağan yeri: Canköy
Nasıl şaraitlerde yazıldı: musafirlikte
Zenaatı ve ya ömür boyu nenen oğraştı: ocapçe
Korrespondent: Ablayeva  Meryem
İntervyüniñ tarihi: 2018 senesi

Münderice:
Toy merasimi
“Tilkiniñ ve qoraznıñ evi” (masal)
“Port-Arturnıñ malesi” (yır)
“Men anamda qalğanda..” (yır)
“Yüzük” (oyun)
“Top” (oyun)
Tapmaca, atalar sözleri, qarğışlar
Milliy Bayramlar





Folklor: Dosmambetov Lenur

Pasport:
Respondent: Dosmambetov Lenur
Doğulğan yeri: Özbekistan, Gülistan
Doğulğan yılı: 1961
Bugün yaşağan yeri: Canköy, s. Timofeyevka
Nasıl şaraitlerde yazıldı: musafirlikte
Zenaatı ve ya ömür boyu nenen oğraştı:berber,  çalğıcı.
Korrespondent: Ablayeva  Meryem
İntervyüniñ tarihi: 2018 senesi

Münderice:
Noğay beyitleri
Balağa ad qoymaqnen bağlı adetler
Milliy bayramlar haqqında




Folklor. Nuriye Bairova

Pasport: Respondent: Nuriye Bairova Doğulğan yeri: Özbekistan, Buhara Doğulğan yılı: 949 Bugün yaşağan yeri: Aqmescit Nasıl şaraitlerde yazıldı: musafirlikte Zenaatı ve ya ömür boyu nenen oğraştı: mimar. Korrespondent: Ablayeva Meryem İntervyüniñ tarihi: 2018 senesi
Münderice:
Ömrü üzerinde bilgiler
Milliy Adetleri Kevser duası “Lâ havlü ve lâ quvete”(dua) Elham (dua) Ayat Al-Kürsi Atalar sözleri ve aytımlar Destan Bağçadan bir gül qopardım. (Yır) Özen boylâri (yır) “Eki puğu” (Yır) Gidiñ, bulutlar, gidiñ” (Yır)



Folklor: Yunusov Rasim

Respondent: Rasim Yunusov (Yunus oğlı)
Doğan yılı:
Doğğan yeri:
Avdetten soñ yaşağan yeri: Aqmescit şeeri, Aq-Meçet qasabası
Zenaatı: aktör
Malümat yazılğan yeri: Aqmescit şeheri, Aq-Meçet qasabası
Yazğan: Abdulganiyeva Sundus
Tarihi: 09.08.2018




Münderice:
Ömür haqqında malümat
Destan
Bala oyunları
Halq bayramlar. Umumiy malümat
"Çaqıcı" yırı haqqında
Toy merasimı





















Folklor: Settarova Ülker

Respondent: Settarova Ülker
Doğan yılı: 1942 senesi
Doğğan yeri: Aqmescit rayonı, Ağıç-Eli köyü
Avdetten soñ yaşağan yeri: Aqmescit şeeri, Borçoqraq qasabası
Zenaat: oca (rus tili ve edebiyatı)
Malümat yazılğan yeri: Aqmescit şeeri, Borçoqraq qasabası
Yazğan: Abdulganiyeva Sundus
Tarihi: 18.08.2018


Münderice:
Ömür aqqında umumiy malümat
Bala oyunlar
Halq adetler
Halq bayramlar
Türkler aqqında
"Em seversiñ, em sevmesiñ" (yır)
"Dertli qaval" (yır)
Ayneni
"Burma, burma yollardan.." (noğay çiñlar)
Lâtife
Qairlavlar
Qarğışlar

Folklor: Qurtametova Usniye


Pasport: Kurtametova Üsniye Ali qızı
Respondent: Kurtametova Üsniye Ali qızı (evlengen soñ - Abduraşitova)
Doğan yılı: 1936 senesi
Doğğan yeri: Yalta rayonı, Kuçuk-Köy
Avdetten soñ yaşağan yeri: Bahçisaray rayonı, Plotinnoye köyü
Zenaatı: tikici
Malümat yazılğan yeri: Bahçisaray rayonı, Plotinnoye köyü
Yazğan: Abdulganiyeva Sundus 
Tarihi: 12.07.2018








Munderice:
Ömrü, doğğan köyüniñ adetleri ve ilâhre
Ayneni
Tapmaca
"Aydum derek, dim derek" (bala oyunı)
"Eki, sekiz, bir, doquz" (sayım)
"U dereden, bu dereden" 
"Açıl, açıl küneşin"
"Armançıq" (bala oyunı)
"Unutma, sen, dülberim" (yır).
"Şinanay, balam, şinanay" (yır)
"Hnalı parmaq" (yır)
Atalar sözler
 "İleri, ileri, ep ileri.." (marş)
 "Telli turna" (yır)
"Anam desem, anam yoq" (yır)
 "Degirmenci" (yır)
"Sıçan" (yır)
"Qalaylı hazan" (yır)
"Kel, grafım" (yır)
"Zeram, Zeram" (yır)
"Dağ danenen bir hozu" (yır)
"Topuzlı şalım" (yır)
"Kim kömer meni.." (yır)
"Şu lâilâniñ tibine da.." (yır)
"Lâilâ tibi" (yır)

Cemaleddinov Kemal. Yeni Türk-Tatar Elifbesi. 1928. Endir

Yeni Türk-Tatar Elifbesi
/ Tertip etkenler: K. Ceöaleddinov, A. Ametov. -- Moskva-Aqmescit: Qırım Merkeziy Yeni Türk-Tatar Elifbe Komiteti Neşri, 1928. -- 54 s.
Kitap tili: Qırımtatarca,
Elifbesi: Latin
Nüshası: 3000
Kitspnı endirmek içün link

Abibulla Mamin. Qırım Dağları Nasıl Meydanğa Keldi. 1935. Endir

Abibulla Mamin.
Qırım dağları nasıl meydanğa keldi (Как произошли крымские горы). Mesul muharriri: K. Cemaleddinov. -- Aqmescit: Qırım ASSR Devlet Neşriyatı, 1935. -- 54 s. 
Kitap tili: Qırımtatarca.
Elifbesi: Latin

İbrahim Hilmiy. Çocuqlara ahlâq dersleri. 1914. Endir.

İlmiy İbrahim. 
Çocuqlara ahlâq dersleri (Terbiye-i şahsiye -- vazaif-i medeniye). Birinci sene. Malümat-i ahlâqiye. -- Neşri: kitapçı Ali Ahmet Tarpi.-  Bağçasaray: Terciman matbahanesinde neşir olunmıştır (Электро-печатня газеты Терджиман). -- 1914.- (50 + 47 s.).
Kitap tili: Qırımtatarca.
Elifbesi: arapça.

Tolstoy L.N. "İlyas". "Dağcınıñ qızı". Hikâyeler. 1909. Endir

Tolstoy L.N. "İlyas". "Dağcınıñ qızı". Hikâyeler. ["İlyas", "Doç gortsa". Rasskazı]. (Mütercimleri: Hüseyin Baliç, Umer Sami). - Bağçasaray: Matbaa-i-"Terciman".- 1909.- 14 + 13 s.

Veliullayeva A. Qırımtatar tili grammatikasından cedveller. 1999. Endir

Belli qırımtatar usulşınası Veliullayeva Aliye hocamız tarafından 1999 senesi neşir etken "Qırımtatar tili grammatikasından cedveller" adında güzel bir kitapnı elektronik şeklinde de qullanabilesiniz. Böyleliknen, qırımtatar tilini ögrenmege daha da qolay olmasını sizge tileyim. Kitap Orta mektepnin 5 -- 9 sınıflar talebeleri içün hazırlanğandır.
Neşir etilgen yeri: Aqmescit (Qırım).
Kitapnı endirmek içün link budur.

Daniyel Defo. Hikâye-i Robinzon. 1894. Endir

Defo D. Hikâye-i-Robinzon. İkinci tabı. M. Aqçurin ve "Terciman" gazetesi idaresi tarafından neşir olunmıştır. Basmasına ruhset berildi.- Bağçasaray: Matbaa-i-"Terciman". - 1894. - 37 s. Tili Qırımtatarca. Muqaddemeden bir parça: Hikâye-i Robinzon bir İngilizin başına keldigi halları naqil eder. Ğayet ğari ve qızıqlı bir hikaye olduğından iptida-i İngilizce neşir olunup, bade Frenk dillerine tercime olunmıştır. Ve dahi rusçası, Osmanlıcası, ve Arapçası bardır. Bu halda bizim lisanda dahi neşir olunması nasip körülmiştir. Saire lisanlarda olan hikaye bizim lisanda ne içün olmasun? Bu hikayeden ibret ve lezzet /.../ olmasun? Her dilde müteber olan hikayeyi bilmek ayrıca bir faydadır. 
İsmail /Gasprinsiky/.